Z Życia
Akademii Medycznej
w Warszawie

Doktorzy Honoris Causa
Prof. F. Kokot i prof. A. Borbely

---

Spis treści:

• Mgr M. Foryś – Uroczystość nadania tytułów doktora hc oraz LXV promocja lekarzy
• Prof. W. Gliński – Wystąpienie Dziekana I WL
• Prof. J. Piekarczyk – Wystąpienie Rektora AM
• Prof. W. Szelenberger – Laudacja prof. A. Borbély’ego
• Prof. A. Borbély – New avenues in sleep research
• Prof. W. Januszewicz – Laudacja prof. F. Kokota
• Prof. F. Kokot – Kariera naukowa – szczęśliwy zbieg okoliczności, czy też uporczywe dążenie do przeżycia wielkiej przygody
• Mgr M. Foryś – Nagrody Ministra Nauki i KBN
• Mgr M. Foryś – Otwarcie Samodzielnego Szpitala Okulistycznego AM
• Nowy blok porodowy na Karowej /M.Z./
• Wigilia /M.Z./
• Internetowe nowości
• Prof. I. Smólska – Lekarze patronami ulic Warszawskich – prof. J. Kossakowski
• Rektorska Komisja ds. Informatyki
• Sportowe sukcesy naszych studentów
• Dr P. Müldner-Nieckowski – Notatki językowe
• Komunikaty
• Nekrologi

---

• Powrót do strony głównej "Z Życia Akademii Medycznej w Warszawie"
• Powrót do stron Biblioteki Głównej AM

UROCZYSTOŚĆ NADANIA TYTUŁÓW DOKTORA HONORIS CAUSA
ORAZ
LXV PROMOCJA LEKARZY I LEKARZY STOMATOLOGII I WL AM

Mgr Mariusz Foryś

        Tegoroczna promocja lekarzy i lekarzy stomatologii I Wydziału Akademii Medycznej w Warszawie, która odbyła się 20 grudnia 1999 r., miała szczególnie podniosły charakter, wynikający z towarzyszącej jej uroczystości nadania tytułów doktora honoris causa dwóm znakomitościom świata medycznego - prof. dr Aleksandrowi Borbély i prof. dr Franciszkowi Kokotowi. Sala Koncertowa Filharmonii Narodowej w Warszawie zgromadziła wielu dostojnych gości reprezentujących władze państwowe, resortowe, samorządowe oraz uczelnie i instytucje naukowe; gros audytorium stanowili - jak zawsze - absolwenci wraz z towarzyszącymi im rodzinami.
        Uroczystość rozpoczął koncert w wykonaniu uczniów Zespołu Państwowych Szkół Muzycznych im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Program wypełniły pieśni i utwory fortepianowe – kompozycje patrona uczelni. Po koncercie przyszła kolej na część oficjalną, którą - tradycyjnie - zainicjował Chór AM intonując "Gaude Mater Polonia" oraz wejście orszaku ubranych w togi nauczycieli akademickich.
        Otwarcia uroczystości dokonał Dziekan I WL prof. dr Wiesław Gliński, serdecznie witając obu uhonorowanych doktoratem honoris causa naukowców oraz tegorocznych absolwentów naszej Akademii: 260 lekarzy i lekarzy stomatologii.
        W skierowanej do absolwentów części swojego wystąpienia, Pan Dziekan zawarł szereg akcentów odnoszących się do niełatwych realiów, w których przyjdzie im rozpocząć życie zawodowe. Dziekan życzył, przede wszystkim, nieustępliwości i determinacji w pierwszych krokach kariery zawodowej.
        Rektor AM  prof. dr Janusz Piekarczyk również nawiązał do trudnego okresu przemian ustrojowych i gospodarczych, na które przypadła młodość, czas studiów i początku drogi zawodowej promowanych dzisiaj lekarzy. Konkludując, JM Rektor poprosił, aby słowa wypowiedzianej przez nich przysięgi Hipokratesa były głównym kierunkowskazem w ich życiu zawodowym.
        Następnie, zgodnie z programem wieczoru, przyszła kolej na uroczyste nadanie tytułów doktora honoris causa dwóm wielkim naukowcom.
        Laudację prof. A. Borbély wygłosił - zaprzyjaźniony z nim od wielu lat - prof. Waldemar Szelenberger.  Prof. A. Borbély uznawany jest za światowy autorytet w dziedzinie neurofizjologii, chronobiologii, i psychofarmakologii badań nad snem. Tego wieczoru, w swoim wykładzie "New avenues in sleep research", Profesor skoncentrował się na problematyce dominującej w jego bieżących badaniach oraz planach badawczych na przyszłość.
        Sylwetkę prof. F. Kokota ze Śląskiej Akademii Medycznej, jego osiągnięcia oraz imponujący dorobek naukowy przybliżył obecnym prof. Włodzimierz Januszewicz. Podkreślił, iż sukcesy prof. Kokota są pochodną jego wielkich zdolności i talentów, a także nadzwyczajnej pracowitości.
Główne problemy badawcze Profesora koncentrują się wokół enzymologii klinicznej, czynności układu wewnątrzwydzielniczego w mocznicy, oraz gospodarki wodno–elektrolitowej w stanach fizjologii i patologii.
        "Kariera naukowa – szczęśliwy zbieg okoliczności, czy też uporczywe dążenie do przeżywania wielkiej przygody ”, tak zatytułował swój pełen pogodnej przekory wykład, obficie nawiązując w nim do swojego osobistego i pełnego nieoczekiwanych zwrotów życiorysu zawodowego.
        Nie wybrzmiały jeszcze do końca inspirujące słowa badacza, lekarza i człowieka spełnionego, a scena Filharmonii zaczęła się wypełniać kolejnymi grupami lekarzy stającymi u progu życia zawodowego. Jako pierwszych, wywołano absolwentów, którzy otrzymali dyplomy z wyróżnieniem. I WL w 1999 r. ukończyło 178 osób. 19 z nich otrzymało dyplom z wyróżnieniem. Są to: Alicja Bednarowska, Joanna Bielecka, Marcin Dębski, Tomasz Fit, Michał Florczyk, Jolanta Kunikowska, Katarzyna Kurnicka, Grzegorz Michalak, Rafał Mikusek, Rafał Nosek, Andrzej Pawełas, Monika Pawłowska, Ewa Tarnowska, Jerzy Tyszkiewicz, Izabela Uhrynowska-Tyszkiewicz, Michał Wiszniewski, Monika Woroniecka, Ewa Zajączkowska i Dorota Zduńczyk.
        Oddział Stomatologii ukończyło 81 osób - wyróżnienia uzyskali: Julita Wojtaszek, Piotr Kaczmarek, Małgorzata Nędzi, Justyna Światek Anna, Świstak i Izabela Osuch.
        W imieniu tegorocznych absolwentów symbolicznie pożegnała Uczelnię wyróżniona lek. Katarzyna Kurnicka.
        Gratulacje złożone wszystkim absolwentom przez Jego Magnificencję Rektora, znalazły swoją kontynuację na sali i w kuluarach Filharmonii, już w gronie rodziny i przyjaciół. "Gaudeamus igitur" w wykonaniu chóru A.M. zakończył uroczystość, która zwieńczyła rok akademicki 1998/99.

Powrót do spisu treści

---

Przemówienie Dziekana I WL prof. Wiesława Glińskiego

Magnificencjo Rektorze,
Wysoki Senacie,
Dostojni Goście !

        Witamy głównych bohaterów dzisiejszej uroczystości poza nowo promowanymi doktorami honoris causa – prof. Borbély i prof. Kokotem, którzy już zostali przywitani przez pana Rektora - 260 lekarzy medycyny i lekarzy stomatologii – absolwentów I Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie.

        Drodzy Absolwenci!
        W wielu krajach wypromowanie tylu lekarzy byłoby sukcesem i powodem do dumy, w naszym kraju może być odbierane jako działalność szkodliwa z tego powodu, że być może produkujemy bezrobotnych lekarzy, co popsuje wskaźniki ekonomiczne i wizerunek wprowadzanej reformy ochrony zdrowia.
        Wielu z was już wie jak trudno będzie wam zdobyć pracę lekarza po stażu, jak trudno będzie zwiększyć kwalifikacje i stać się specjalistą w jakiejkolwiek dziedzinie medycyny.
        Już wicie, jak niskie są wasze zarobki w tej chwili na stażu, jak niewiele się one zwiększają w pierwszej samodzielnej pracy.
        Niestety, dobrodziejstwo 10-lecia przemian w naszej ojczyźnie nie dotknęło ochrony zdrowia, dało awans finansowy politykom, urzędnikom, radnym, zarządom spółek, często ludziom bez kwalifikacji do właściwego wypełniania swoich obowiązków – zapomniano o ludziach, którzy wybrali zawód z zamiłowania i prawdziwego przekonania, że będą pomagać ludziom chorym. Na pewno nie dokonali tego wyboru dla osiągnięcia zysków z szarej strefy, co media wykreowały w swej negatywnej kampanii o naszym zawodzie jako powszechną patologię.
        Nie wiem, czy widzieliście państwo dane z nadań opinii publicznej z ostatniego miesiąca o tym, że zawód lekarza jest najbardziej skorumpowany – tak ma odbierać nas społeczeństwo. Dla mnie jest to manipulacja, wynik celowego działania mediów, powód do największego oburzenia    uczciwych lekarzy, za których się uważamy. Musimy temu przeciwstawić się jako grupa zawodowa. Apeluję o to do izb lekarskich!
        My, jako nauczyciele i wychowawcy mamy nadzieję, że nie porzucicie swego wybranego zawodu. Staniecie się naszymi następcami, chlubą społeczności lekarskiej. To wasze osiągnięcia zawodowe, udane operacje, właściwe diagnozowanie, działania epidemiologiczne i profilaktyczne będą wyróżniane przez pacjentów, bez względu na cenę tych procedur, a nie będą aprobowane przez chorych wątpliwe osiągnięcia niektórych reformatorów dzielących biedę i oszczędzających na chorych.
        Jestem pewien, że społeczeństwo dostrzeże, że nadużyto jego zaufania, że pieniądze nie idą za pacjentem, co było pierwszym hasłem reformy, że jedynym beneficjentem  reformy są do tej pory urzędnicy kas chorych, następnego tworu administracyjnego do obsadzania stanowisk.
        Na koniec trochę optymizmu. Jestem pewien, że ciało profesorskie naszej uczelni przygotowało was właściwie do życia zawodowego i tak dobrze wykształconych lekarzy mogą nam pozazdrościć w wielu krajach. Stawialiśmy wam wysokie wymagania i jesteśmy dumni, że im sprostaliście.
        Mimo trudnej współczesnej rzeczywistości jest to zawód samodzielny, z przyszłością, wielkim prestiżem. Przyjdą lata, że zostanie on w naszym kraju w końcu doceniony.
        Na pewno tego doczekacie, więc szczerze życzę Wam powodzenia, nieustępliwości i determinacji.

Powrót do spisu treści

---

Przemówienie JM Rektora AM prof. Janusza Piekarczyka

Szanowni Państwo!

        Spotykamy się dzisiaj na uroczystym zgromadzeniu Rady I WL i Senatu Akademii Medycznej, aby cieszyć się, że około 300 lekarzy i lekarzy stomatologów ukończyło studia w Akademii i za chwilę otrzyma dyplomy lekarza. Biorąc do rąk ten dyplom, pieczęcią naszej uczelni ozdobiony, można było dotychczas przeczytać, że upoważnia on do ubiegania się o prawo wykonywania zawodu lekarza i zdobywania stopnia naukowego doktora nauk medycznych. Obecnie treść wszystkich dyplomów została zunifikowana, czego żałujemy, ponieważ byliśmy przyzwyczajeni, przywiązani do tradycyjnej formy i treści dyplomu Akademii, chociaż nie jest to nasz największy problem w chwili obecnej.
        Uroczystości akademickie przepojone majestatem, celebrowane są w stałych terminach, po pełnym cyklu przygotowań. Tak też jest i z dzisiejszą uroczystością stanowiącą podsumowanie kilkuletniej pracy zespołów dydaktycznych uczelni z Państwa kursem.
        W oparciu o tymczasowe zaświadczenia o ukończeniu studiów otrzymaliście już Państwo czasowe prawo wykonywania zawodu upoważniające do rozpoczęcia i odbycia stażu. Staż jest to pierwszy etap w życiu zawodowym, który lekarz odbywa pod opieką samorządu zawodowego, czyli Okręgowej Izby Lekarskiej. Zaprosiliśmy więc dzisiaj przedstawicieli Izby Lekarskiej, aby symbolicznie przekazać Was pod jej opiekuńcze skrzydła. Wyrażamy przekonanie, że tak właśnie będzie, niemniej jednak warto zawsze mieć świadomość swoich praw w postaci czynnego i biernego prawa wyborczego podczas wyborów do samorządu lekarskiego. Miejmy tę świadomość, podobnie jak wszyscy obywatele naszego kraju powinni ją mieć podczas wyborów prezydenckich, parlamentarnych i samorządowych.
        Cała wasza młodość, najpiękniejsze lata nauki w liceum i na studiach przypadła na trudny okres przemian gospodarczych i ustrojowych, ale jednocześnie był to okres pełen nadziei związanych z rodzącą się demokracją.
        Był to okres entuzjazmu i okres rozczarowań, które obserwowaliście w pełni świadomie już jako studenci starszych lat studiów. Wszyscy pierwszy raz widzieliśmy w Polsce protesty, a nawet strajki lekarzy. Środowisko lekarskie było zszokowane powstałą sytuacją, padały ciężkie słowa, padały pytania o Kodeks Etyki Lekarskiej, o Przysięgę Hipokratesa. Pytania te zadawali zresztą głównie politycy.
        Za chwilę nastąpi najbardziej uroczysty moment w życiu lekarza, kiedy będziecie powtarzali za dziekanem słowa Przysięgi Hipokratesa. Wsłuchajcie się w te słowa, we własne słowa i niech one będą głównym kierunkowskazem waszego życia zawodowego. Nie można przez to powiedzieć, że lekarz musi bezkrytycznie przyjmować warunki pracy, że nie powinien widzieć równie wielkiej odpowiedzialności polityków za losy chorych nam powierzonych i dlatego wspomniałem o czynnych i biernych prawach, które ma nawet służba, w tym służba zdrowia.
        Niewątpliwie wybraliśmy jeden z najbardziej odpowiedzialnych, ale i najpiękniejszych zawodów świata. Zarówno Państwo stojący u progu swojej drogi, jak i my, po 30-40 latach pracy zawodowej nie zawsze do końca zdajemy sobie sprawę z tego, jak ogromną szansę dostaliśmy od losu. Tą szansą jest możliwość niesienia pomocy cierpiącym, szansą tą jest leczenie chorych. Sprostanie ich oczekiwaniom jest największą nagrodą dla lekarza. Myślę, że wie o tym każdy lekarz, który jest człowiekiem dobrej woli, niezależnie od tego czy jego staż pracy wynosi 3 miesiące, czy 30 lat. Można natomiast odnieść wrażenie, że zupełnie nieświadome tego są elity polityczne, podobnie jak przedstawiciele mediów – naszej czwartej władzy, którzy rzadko zauważają solidnie pracującego doktora, a nawet setek i tysięcy lekarzy. Jednocześnie podnoszą niebywały krzyk w przypadku błędu w postępowaniu lekarskim i mają ku temu prawo, bo to jest z kolei ich misja i ich powinność, ale nie mają prawa do uogólniania takich zjawisk, do utrwalania tych incydentalnych wydarzeń w świadomości społecznej, za cenę taniej sensacji. Nas lekarzy jest w Polsce ponad 100 tysięcy i nie jesteśmy ani lepsi, ani gorsi od całego społeczeństwa.
Ale pamiętajmy, że zawsze będziemy na cenzurowanym i że lekarzowi mylić się po prostu nie wolno.
        Zobowiążecie się za chwilę do stałego podnoszenia własnych kwalifikacji zawodowych, podobnie jak uczyniliśmy to przed laty my wszyscy. Uczyniliśmy to z przekonania, ponieważ wiemy, że lekarz który się nie uczy, cofa się w rozwoju, ponieważ widza medyczna rozwija się nieustannie.
        Warszawska Akademia Medyczna, nasza Akademia stara się wysiłkiem wszystkich jej pracowników utrzymać w czołówce, a nawet bywa dosyć często na pierwszym miejscu wśród bratnich 12 uczelni. O postępie we wdrożonych nowościach zarówno do dydaktyki, jak i do specjalistycznej opieki zdrowotnej świadczy wiele przykładów, które znacie osobiście. Postęp ten dotyczy wysoko specjalistycznej diagnostyki obrazowej, dotyczy wielu stosowanych gałęzi medycyny.
        Niezwykle rozwinęła się w naszej Uczelni transplantologia. Do ugruntowanej od lat pozycji w zakresie przeszczepiania nerek, doszedł przeszczep szpiku, przeszczep wątroby, w tym w ostatnich tygodniach przeszczep rodzinny. Stały rozwój obserwujemy w bardzo wielu dziedzinach medycyny, co jest związane z ciągłym wprowadzaniem nowych metod i nowych środków technicznych. Jest wśród państwa duża grupa – prawie 90 osób nowych lekarzy stomatologii – oni wiedzą najlepiej, ile nowoczesnych metod wprowadzono w ostatnich latach w zakresie tych wąskich specjalności medycznych. Postęp w tym zakresie bardzo wiele kosztuje, ale dzięki poczynionym nakładom, w  zasięgu naszych możliwości są wszystkie techniki i technologie stosowane obecnie w przodujących w tym zakresie krajach świata.
        Zupełnie odrębną sprawą jest szeroka dostępność społeczna wysoko specjalistycznych (i zwykle drogich) badań, ale o tym już nie decydują lekarze. Do niedawna dosyć częstym zjawiskiem było wysyłanie niektórych grup chorych zagranicę, ponieważ nie było możliwości leczenia ich w kraju. W ostatnich latach liczba tych chorych szalenie zmalała i ogranicza się do niezwykle wyszukanych technik i procedur medycznych.
        Świadczy to o wysokim poziomie polskiej medycyny, porównywalnym w sensie możliwości z krajami Europy Zachodniej. Obawiamy się, aby reforma opieki zdrowotnej nastawiona głównie na jej ekonomizację, nie doprowadziła do upadku najbardziej rozwiniętych placówek opieki zdrowotnej w Polsce.  Realne zagrożenie w tym zakresie widzą rektorzy wszystkich akademickich szkół medycznych i głośno wołają o program naprawy. Wyrażam nadzieję, że głos ten zostanie w porę usłyszany.
Muszę, wobec Was, stojących u progu kariery zawodowej, optymistycznie patrzeć w przyszłość i widzieć tę przyszłość związaną z możliwościami rozwoju dla naszej Alma Mater i dla całej polskiej służby zdrowia w nadchodzącym XXI wieku...
        Pomocne niech nam będą postawy wielkich lekarzy – autorytetów moralnych i zawodowych, którzy byli i są między nami. W dniu dzisiejszym mamy wielki honor i zaszczyt wręczyć dyplomy doktora honoris causa dwu wybitnym uczonym prof. A. Borbély’emu i prof. F. Kokotowi. Najpierw wygłoszone zostaną laudacje, a następnie okolicznościowe wykłady tych wielkich lekarzy i wielkich uczonych.
Zachowajmy w pamięci te głębokie treści. Proponuję, abyście Państwo spróbowali oczyma wyobraźni zobaczyć siebie samych za kilkadziesiąt lat. Czy możecie się zastanowić, co chcielibyście przez ten czas osiągnąć, co zostawić po sobie?
        Mam nadzieję, że niektórzy z Państwa oglądają program telewizyjny zatytułowany „Mój ślad”. Jeden z odcinków zawierał wypowiedzi wielkiego profesora medycyny, naszego byłego rektora prof. Jana Nielubowicza. Jego słowa skierowane były do nas.
        Życzę Państwu, abyście kiedyś mogli zostawić podobny ślad w sercach swoich uczniów i swoich pacjentów. Myśląc i mówiąc o autorytetach moralnych przychodzi zawsze na myśl sylwetka naszego wielkiego Rodaka Jana Pawła II uznawanego za autorytet, niezależnie od przekonań religijnych i filozoficznych. W tym roku spotkaliśmy się z Papieżem na szlaku Jego pielgrzymki nawet kilkakrotnie. Wywarł na nas olbrzymie wrażenie swą osobowością. Reakcja 200 rektorów i rektorów-elektów zgromadzonych w auli Uniwersytetu Toruńskiego wszystkich polskich szkół akademickich była podobnie emocjonalna, jak wielotysięcznych rzesz ludzi. Potrzeba nam na co dzień autorytetów w życiu zawodowym i polityce.
        Szanowni Państwo, mijający czas obfituje w niezwykłe wydarzenia. Jesteśmy świadkami znaczących kart historii. Szczególnie w Polsce w końcu XX wieku jesteśmy świadkami i bierzemy odpowiedzialność za wydarzenia, pomimo że bezpośrednio w nich pozornie nie uczestniczyliśmy.     Wydarzenia te, te dokonania będą implikowały naszą historię w przyszłym wieku.
        Pozwólcie, że na koniec przytoczę cytat z orędzia Papieża Jana Pawła II z Okazji Trzeciego Światowego Dnia Chorych adresowany do nas: „ Zwracam się teraz do Was, lekarze, pracownicy służby zdrowia, wolontariusze, którzy służycie chorym. Wasze dzieło będzie autentycznym świadectwem i konkretnym działaniem pokoju, jeśli będziecie gotowi ofiarować prawdziwą miłość tym, którym wychodzicie na spotkanie....i dalej... Wyrażając moje żywe uznanie za wszystko to, co czynicie z wyrzeczeniem i ofiarnym poświęceniem, wyrażam życzenie, aby wszyscy, którzy podejmują zawód lekarza i zawód związany z medycyną, wypełniali go z entuzjazmem i wielkodusznym poświęceniem...”
Cytat ten najtrafniej ujmuje życzenia dla Państwa stojących u progu swej medycznej drogi zawodowej.
Ja również w imieniu władz uczelni, którą opuszczacie, życzę Wam odrobiny entuzjazmu w życiu i w pracy zawodowej.
        A teraz z okazji zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia oraz Nowego, Jubileuszowego 2000 roku życzę Państwu, Państwa Rodzicom i Rodzinom wszelkiej pomyślności. Niech te życzenia obejmą jednocześnie cały okres Państwa aktywności zawodowej przypadającej już w całości na XXI wiek.

Powrót do spisu treści

---

Profesor dr hab. med. Waldemar Szelenberger
Promotor

Prof. dr hab. med. Alexander Borbély
Doktor honoris causa Akademii Medycznej w Warszawie

LAUDACJA

        Wniosek o nadanie prof. Alexandrowi Borbély'emu tytułu doktora honoris causa został zgłoszony 2 grudnia 1998 przez prof. dr hab. med. Waldemara Szelenbergera przy poparciu prof. dr hab. med. Andrzeja Członkowskiego (Prorektora d/s Nauki), prof. dr hab. med. Wiesława Glińskiego (Dziekana I Wydziału Lekarskiego), prof. dr hab. med. Stanisława Pużyńskiego (dyrektora Instytutu Psychiatrii i Neurologii) i prof. dr hab. med. Andrzeja Trzebskiego. W dniu 23 czerwca 1999 roku Rada I Wydziału Lekarskiego przyjęła wniosek i wyznaczyła na recenzentów prof. Jima Horne'a z Loughborough University w Wielkiej Brytanii, prof. dr hab. med. Wojciecha Kostowskiego, kierownika Zakładu Farmakologii Klinicznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii oraz prof. dr hab. med. Jana Zielińskiego, kierownika Kliniki Chorób Płuc Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc. Opinie wszystkich recenzentów są wysoce pozytywne. W dniu 6 października 1999 roku Rada I Wydziału Lekarskiego uchwaliła wniosek o nadanie prof. Alexandrowi Borbély'emu tytułu doktora honoris causa, a 29 listopada 1999 roku wniosek ten został zatwierdzony przez Senat Akademii Medycznej w Warszawie.

Życiorys

        Prof. Alexander Borbély urodził się w 1939 roku w Budapeszcie. Studia medyczne ukończył na Uniwersytecie w Zurychu w roku 1963. W roku 1964 rozpoczął pracę w Instytucie Farmakologii Uniwersytetu w Zurychu, gdzie pracuje do chwili obecnej, od roku 1983 na stanowisku profesora zwyczajnego. Od roku 1998 jest dziekanem Wydziału Medycznego tegoż Uniwersytetu. W toku pracy zawodowej kształcił się m.in. w Massachusetts Institute of Technology, National Institute of Mental Health w Bethesda i w Harvard Medical School. Jest założycielem i pierwszym prezesem Szwajcarskiego Towarzystwa Badań nad Snem, Medycyny Snu i Chronobiologii, był także prezesem Europejskiego Towarzystwa Badań nad Snem. Jest też członkiem korespondentem American College of Neuropsychopharmacology, członkiem komitetów redakcyjnych licznych prestiżowych czasopism i laureatem zaszczytnych nagród międzynarodowych, m.in. Pisa Sleep Award za przełomowe badania nad snem. Warto podkreślić, że dotychczas przyznano tylko 3 takie nagrody, a poza prof. Borbélym otrzymali je prof. Michel Jouvet z Lyonu i prof. Elio Lugaresi z Bolonii. W ubiegłym roku Uniwersytet w Szegedzie nadał prof. Borbély'emu tytuł doktora honoris causa. Jest on także członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Fizjologicznego oraz Polskiego Towarzystwa Badań nad Snem, ponadto otrzymał medal im. Napoleona Cybulskiego.

Dorobek naukowy

        Prof. Alexander Borbély jest światowym autorytetem w dziedzinie psychofarmakologii, chronobiologii i neurofizjologicznych badań nad snem, wyjaśnił między innymi homeostatyczne zasady regulacji snu u człowieka. Jest on autorem 268 publikacji, drukowanych niemal wyłącznie w renomowanych pismach naukowych, a ponadto autorem 4 monografii oraz redaktorem lub współredaktorem 7 monografii. Jego książka Das Geheimnis des Schlafs została przetłumaczona na 9 języków: angielski, bułgarski, francuski, hiszpański, japoński, niderlandzki, polski, rosyjski i włoski. Jest też promotorem 33 prac doktorskich i 2 habilitacji. Uczniowie prof. Borbély'ego kontynuują dziś badania w znanych ośrodkach naukowych, m.in. w National Institute of Mental Health w Bethesda, na uniwersytecie Harvarda, uniwersytetach w Hokkaido, San Diego, Paryżu, Genewie, Bazylei.

Związki z Polską

        Związki prof. Borbély'ego z Polską datują się od czasów jego studenckiej praktyki w Akademii Medycznej w Warszawie. Wybór ten podyktowany był fascynacją polską kulturą. Podczas pełnienia funkcji prezesa Europejskiego Towarzystwa Badań nad Snem przeprowadził w latach osiemdziesiątych uchwałę, na mocy której obywatele polscy zostali zwolnieni z opłat członkowskich. Prof. Borbély aktywnie pomaga od lat w podnoszeniu kwalifikacji polskich badaczy, którzy są częstymi gośćmi w jego pracowni. Kontakty z międzynarodową społecznością naukową w nowej, dopiero powstającej dziedzinie medycyny snu umożliwiły rozwój tej dziedziny w Polsce: w Gdańsku, w Bydgoszczy i w Warszawie, w roku 1996 powstała w Akademii Medycznej w Warszawie pierwsza w kraju przychodnia zaburzeń snu dysponująca pełną diagnostyką kliniczna w tej dziedzinie.

Wnioski recenzentów

        Recenzenci zgodnie stwierdzają, że wybitny w skali światowej dorobek i pozycja w środowisku naukowym w pełni upoważniają do poparcia wniosku o nadanie prof. Alexandrowi Borbély'emu tytułu doktora honoris causa Akademii Medycznej w Warszawie.
        Prof. Jan Zieliński: [Prof. Borbély] jest światowym autorytetem w dziedzinie snu [...] Wśród ogromnego dorobku wyróżniają się [m.in.] prace o dużym praktycznym znaczeniu [...] nad działaniem używek, leków nasennych, i nad skutkami pozbawienia snu [...] Cechy wybitnego naukowca łączy z wielkim darem popularyzacyjnym.
        Prof. Jim Horne: Prof. Borbély należy do dziesięciu najwybitniejszych badaczy neurofizjologii snu na świecie, a w Europie jest najwybitniejszy. Jego prace są licznie cytowane. Najbardziej znany jest dwuczynnikowy model snu. Jest to człowiek wybitny, a jednocześnie skromny, serdeczny i ujmujący.
        Prof. Wojciech Kostowski: Prof. Alexander Borbély ma wielkie zasługi tak na polu teoretycznym, jak i metodycznym [...] Przyczynił się walnie do rozwoju psychofarmakologii klinicznej i doświadczalnej i rozwoju elektroencefalografii [...] Stworzył unikalne koncepcje regulacji snu i czuwania [...] Badania prof. Borbély'ego mają bardzo duże znaczenie dla zrozumienia natury działania benzodiazepin i ich działań ubocznych. Jest on jednym z najwybitniejszych współczesnych neurofizjologów i neurofarmakologów [...] Stanowi postać wybitną w naukach medycznych drugiej połowy mijającego stulecia.
        Jest dla mnie wielkim zaszczytem, że mogłem przedstawić Wysokiej Radzie I Wydziału Lekarskiego wniosek o nadanie profesorowi Alexandrowi Borbély'emu tytułu doktora honoris causa Akademii Medycznej w Warszawie.

Warszawa, dnia 20 grudnia 1999

Powrót do spisu treści

---

NEW AVENUES IN SLEEP RESEARCH

Alexander A. Borbély

        It is an exceptional honor for me to be awarded a doctor honoris causa degree by the University of Warsaw. I would like to express my deep gratitude to the Rector of the University, Professor Janusz Piekarczyk, to the Dean of the 1st Medical Faculty, Professor Wiesław Gliński, to the Senate of the Medical University of Warsaw and to my distinguished colleague Professor Waldemar Szelenberger with whom bonds of friendship and professional exchange have intensified over the years.
        I shall focus my presentation today on selected topics of sleep, a mysterious state whose benefit we all experience night after night. How can we explore this process? Let me start with its definition: Sleep is a reversible state of reduced consciousness, during which the processing of sensory input is minimal, coordinated behavior is abolished, and cognitive activities such as thinking, planning and reflection are suspended. Sleep must be an exceedingly important state or process if we consider its temporal aspect: For example, a 60-year-old person has been at least 20 years asleep. While most people accept sleep as a part of life, modern man and woman sometimes consider it a loss of time, and think that the hours could be more profitably used than lying in bed in an inactive, recumbent state.
        This brings me to a first research problem that has recently fascinated me and my collaborators in Zurich: How is it that some persons need numerous hours of sleep to feel rested whereas others need only a few hours? What is the reason for the large individual variation in sleep need?

Short and long sleepers

        We know of famous short sleepers and long sleepers. Edison is reported to have slept only 4-6 hours per night, whereas Einstein enjoyed spending up to 10 hours in bed. The English sleep researcher Ray Meddis and his colleagues reported an extreme case of a short sleeper. A 70-year-old retired nurse claimed to get along on only one hour of sleep per night. She did not feel tired and spent the night writing and painting. Laboratory recordings confirmed her claim. It was interesting to see that deep sleep, the sleep state characterized by large and slow brain waves in the electroencephalogram (EEG) made up an exceptionally large part of her sleep time.
        We have recently performed experiments in habitual short sleepers (persons sleeping 6 hours or less) and habitual long sleepers (persons sleeping 9 hours or more). Our subjects were healthy, young, male students who had been recruited by questionnaires. The principal question we were interested in was how sleep deprivation would affect the two groups. Sleep in both short and long sleepers was recorded in the laboratory first during a normal baseline night. Then the subjects were kept awake during an entire night and during the following day. In the subsequent recovery night, sleep was more intense than compared to baseline which was evident in the sleep EEG by an increased proportion of slow waves. Interestingly, and in accordance with our prediction based on theoretical considerations, the difference of slow waves between the recovery night and the baseline night was larger in the long sleepers than in the short sleepers. Persons used to sleep for a short time apparently have a better tolerance for an increased sleep pressure than long sleepers. Why this is the case is still an open question. It is obvious that we need to reach a better understanding of the processes linking sleep need to the underlying physiological processes. The issue of sleep loss is not only of theoretical interest. It has been estimated that in the USA each year, errors due to sleep deprivation and sleepiness cause 25,000 deaths, 2.5 millions of disabling injuries, and cost over 56 billion dollars.

Sleep research in animals

        Another indication for the importance of sleep is its widespread occurrence in animals. Sleep has been investigated mostly in different mammalian species but important sleep studies were performed also in other vertebrates. It is interesting to note that the typical features of human sleep are present also in other mammals. They include the alternation of the two major sleep states, nonREM sleep and REM sleep (rapid eye movement sleep). REM sleep typically follows nonREM sleep, the two states forming a sleep cycle. In humans, the cycle length is 90-100 minutes, in the rat 10 minutes. The occurrence of deep sleep (i.e. nonREM sleep with a predominance of slow waves) shortly after sleep onset is another characteristic that is typical for mammalian sleep.
        Body temperature and brain temperature are decreased during sleep. The regulation of temperature is an important topic in physiology. It can be used in sleep research to explore how physiological processes are affected by sleep. Such studies may lead to a better understanding of sleep physiology. Professor Juliusz Narębski, late Director of the Department of Animal Physiology of the Institute of Biology in the Nicolaus Copernicus University of Toruń, has performed pioneering studies in this field. Professor Narębski had excellent students who not only participated in his projects, but later developed their own research groups. One of them is Dr. Daria Pracka who, together with her husband, Dr. Tadeusz Pracki, set up a new sleep unit at the University of Bydgoszcz.
        In our laboratory, Professor Irene Tobler and her collaborators have exploited a particular facet of temperature regulation for investigating sleep. They made use of a unique feature of temperature regulation of certain rodents, which lower their metabolism and lapse into a prolonged sleep-like state of hibernation or torpor. Hibernating species such as the ground squirrel reduce their body temperature to 4°C for days. Their hibernation period is periodically interrupted by brief euthermic episodes in which temperature returns to a normal level. The Djungarian hamster exhibits a milder form of hypometabolism. It passes into daily torpor for several hours, its body temperature declining from 37 °C to the level of room temperature. Since also natural sleep is accompanied by a slight reduction of metabolism and body temperature, it was interesting to compare sleep and daily torpor. An unexpected observation was that sleep occurring immediately after the emergence from torpor showed an increased level of EEG slow waves (i.e. the typical sign of deep nonREM sleep). Similar observations were made in animals emerging from hibernation. Moreover, the enhancement of EEG slow waves was proportional to the duration of the episode spent in hibernation or torpor. This indicates that while the states of reduced metabolism have a superficial resemblance to sleep, they are functionally dissimilar. Sleep is absent during torpor or hibernation. These states seem to give rise to a sleep debt, which elicits a compensatory response after the normalization of body temperature.
        How did sleep evolve and when did it make its first appearance? One way to investigate this question is by studying non-mammalian species. Dr. Jadwiga Szymczak working at the University of Toruń and collaborating with the group of Prof. Walter Kaiser in Darmstadt, performed pioneering studies in birds. She examined not only the behavioral aspects of sleep in various bird species but obtained also unique electrophysiological recordings including EEG spectra. Her elegant studies showed that homeotherms may share common mechanisms of sleep regulation. Moreover, interhemispheric EEG asymmetries were related to specific postures.
        The study of sleep in animal classes with a simple nervous system is difficult because the usual electrophysiological state criteria cannot be applied. Nevertheless, sleep-like behavioral states are well known to exist. The question arose whether the history dependent regulation of sleep in mammals (i.e. the intensification of sleep as a function to the duration of preceding waking), is present also for sleep-like states of invertebrates. Irene Tobler and collaborators examined this question in two invertebrate species, the scorpion and the cockroach. The animals were “rest-deprived” by keeping them active for several hours. Both species exhibited an increase in rest episodes after these manipulations. The results are consistent with an early appearance of the so-called homeostatic regulatory mechanisms, which compensate excessive activity by a prolonged sleep-like resting state. One of the interesting future questions to be investigated is whether sleep-related changes at the molecular level that have been described for mammals, can be found also during sleep-like states of invertebrates.

Is sleep a local brain phenomenon?

        Neurophysiological markers based on the sleep EEG serve to define mammalian sleep and its constituent states. Since the specific mode of brain activity is intimately linked to the sleep process, the question arises whether sleep involves necessarily the entire brain. Is it conceivable that sleep is present to a variable extent in different brain regions?
        Sleep propensity builds up during waking and dissipates during sleep. However, it is not known if a specific aspect of waking is the crucial factor. Motor activity does not seem to be indispensable. In the rat, forced locomotion or voluntary wheel running during waking had similar effects on EEG slow waves as a sleep deprivation achieved by gentle handling. In humans, staying awake in a virtually immobile and semi-supine position had similar effects on slow waves as staying awake under upright and mobile conditions. Studies in subjects undergoing large physical exertion (e.g. marathon running) have failed to document an unambiguous relation between waking activity and sleep intensity.
        The view that the sleep process encompasses necessarily the entire brain is contradicted by results obtained in aquatic mammals. The dolphin, for example, exhibits deep nonREM sleep with dominant slow waves only in one hemisphere at a time, whereas light nonREM sleep can be present in both hemispheres simultaneously. Moreover, when the occurrence of deep nonREM sleep was prevented in one hemisphere, a rebound of slow waves was observed only in the deprived hemisphere. These results demonstrate that not only the occurrence but also the regulation of slow waves may be restricted to a specific part of the brain.
        There is recent evidence from studies performed by Pigarev and coworkers in monkeys that the process of falling asleep may not occur synchronously in the entire brain. When the animals became drowsy and their nerve cells in cortical association areas exhibited the typical sleep-like firing pattern, they still were able to continue the performance a visual task. This observation showed that a portion of the cerebral cortex may ‘fall asleep’ while another is still engaged in a behavioral discrimination task that has become largely automatic.
        The possibility that also humans may show regionally modulated sleep signs was recently examined in the following experiment: Subjects were administered prolonged vibratory stimuli to one hand during the waking hours preceding sleep. This procedure served to activate the cortical area in the contralateral hemisphere, which is the projection field of the sensory impulses from the hand. The question was whether daytime activation of a specific brain region has regional repercussions on the EEG during subsequent sleep. This was found to be the case after stimulation of the dominant (right) hand. The EEG recorded from the central lead overlying the hand area exhibited a shift in power towards the contralateral hemisphere during the first hour of sleep. Such changes were not present at other derivations. In the derivation overlying the hand area, the shift in power occurred mainly in the low-frequency range of the spectrum, which reflects the presence of slow waves. Although the effect was small and needs to be replicated, it documented for the first time that a local, use-dependent facet of human sleep.
        There are also indications that a regional differentiation is present during regular sleep episodes. Of particular interest are the frontal areas. Sleep deprivation impairs primarily high-level cognitive skills, which depend on frontal lobe function. Patients with lesions of the prefrontal cortex suffer from deficits such as excessive distraction by irrelevant stimuli, diminished word fluency, flat intonation of speech, apathy and childish humor.  Subjects who are sleep deprived exhibit similar symptoms. Therefore, it may be more than a coincidence that the prevalence of slow waves is maximal at frontal EEG derivations in the initial part of sleep. We observed that this frontal predominance was restricted to the initial parts of sleep. This could mean that a putative recuperative process occurs at a higher rate in frontal areas.     Moreover it could explain why brain functions mediated by frontal brain areas are the first to be jeopardized by the absence of sleep. In summary, there is increasing evidence that sleep is not only a global phenomenon but has also local, use-dependent facets.

Brain mapping and coherence analysis

        Brain mapping allows exploring the regional distribution of the EEG during sleep. Coherence analysis serves to study the functional connectivity between different regions. Dr. Peter Achermann in our group showed that coherence between and within hemispheres shows typical features that vary as a function of the sleep state. Professor Waldemar Szelenberger and collaborators computed partial coherence. By using directed transfer functions, they attempted to identify the main centers involved in the propagation of EEG activity. A particular relationship of the fronto-central regions in deep sleep was observed. In a different study, a complexity measure was obtained and a state-dependent interhemispheric shift was found. The group has performed pioneering work in specifying new multichannel descriptors of EEG activity. Professor Szelenberger's team and the Zurich group have recently united their expertise in a joint research project.

Concluding remarks

        In the present article I attempted to highlight some promising approaches in sleep research. They include (1) the exploitation of individual sleep characteristics (e.g. short and long sleep) to characterize the physiological processes underlying sleep regulation; (2) the use of animals to study the evolution of sleep; and (3) the regional analysis of the sleep EEG to investigate the relationship between different areas of the brain and to explore, in particular, local facets of sleep. Taken together, all three approaches offer avenues for gaining new insights into sleep as a state and sleep as a process. They are unlikely to solve its basic secrets but hopefully, will shed some light into their mechanisms and thereby advance our understanding.

Powrót do spisu treści

---

Profesor dr hab. med. Włodzimierz Januszewicz
Promotor

Profesor dr hab. med. Franciszek Kokot
Doktor honoris causa Akademii Medycznej w Warszawie

LAUDACJA

        Jestem szczęśliwy, że mogę dzisiaj przedstawić Wysokiej Radzie dokonania prof. Franciszka Kokota, wielkiego uczonego, lekarza i nauczyciela.
        Wniosek o nadanie prof. dr hab. med. Franciszkowi Kokotowi tytułu doktora honoris causa został zgłoszony w dniu 19 lutego 1998 przez prof. dr hab. med. Włodzimierza Januszewicza i poparty przez prof. dr hab. med. Andrzeja Karwowskiego, prof. dr hab. med. Wiesława Glińskiego i prof. dr hab. med. Artura Czyżyka. W dniu 14 października 1998 r. Rada I Wydziału Lekarskiego przyjęła wniosek i wyznaczyła na recenzentów prof. dr hab. med. Mariana Klingera, kierownika Kliniki Nefrologii Akademii Medycznej we Wrocławiu, prof. dr hab. med. Władysława Sułowicza , kierownika Katedry i Kliniki Nefrologii CM UJ w Krakowie oraz prof. dr hab. med. Janusza Naumana, kierownika Kliniki Endokrynologii Akademii Medycznej w Warszawie. Opinie wszystkich recenzentów są wybitnie pozytywne. W dniu 24 marca 1999 r. Rada I Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w Warszawie uchwaliła wniosek o nadanie prof. dr hab. med. Franciszkowi Kokotowi tytułu doktora honoris causa, a 27 września 1999 r. wniosek ten został zatwierdzony przez Senat Akademii Medycznej w Warszawie.

Życiorys

        Prof. dr hab. med. Franciszek Kokot urodził się 24 listopada 1929 r. w Oleśnie Śląskim. W 1953 r. uzyskał z odznaczeniem dyplom lekarza na Wydziale Lekarskim Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach. W 1957 roku uzyskał stopień kandydata nauk medycznych na podstawie pracy p.t. "Czynność nerek w sztucznej hibernacji ", a w 1962 r. stopień docenta na podstawie rozprawy "Stu- dia nad działaniem rtęciowych środków moczopędnych ". W latach 1950-1957 pracował w Zakładzie Farmakologii Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu. W tym okresie rozpoczął pracę w III Klinice Chorób Wewnętrznych w Bytomiu, kierowanej przez prof. Kornela Gibińskiego, początkowo jako wolontariusz, a następnie na stanowisku adiunkta i docenta (1957-1969), w latach  1969-1974 pracował jako profesor nadzwyczajny w III Klinice Chorób Wewnętrznych. Od 1975 r. do chwili obecnej kieruje Katedrą i Kliniką Nefrologii  Instytutu  Chorób  Wewnętrznych,  przemianowanej w 1997 r. na Katedrę i Klinikę Nefrologii, Endokrynologii i Chorób Przemiany Materii Śląskiej Akademii Medycznej w Katowicach.
        W latach 1959-1970 kilkakrotnie odbywał staże naukowe w renomowanych ośrodkach klinicznych w Genewie i Londynie.
        W 1983 r. został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, a w 1993 r. jej członkiem rzeczywistym. W 1991 r. został członkiem zwyczajnym Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1980-1984 pełnił funkcję Prorektora i Rektora Śląskiej Akademii Medycznej. Przez wiele lat był członkiem Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej ds. Stopni i Tytułów Naukowych. Aktualnie przewodniczy Sekcji Medycznej. W latach 1990-1992 był członkiem Rady Naukowej w Ministerstwie Zdrowia, a w latach 1991-1994 członkiem Komitetu Badań Naukowych.

Działalność naukowa i organizacyjna

        Dorobek naukowy prof. Franciszka Kokota jest imponujący. Jest on autorem lub współautorem 550 prac oryginalnych i 150 prac poglądowych. Ponad 200 publikacji ukazało się w zagranicznych czasopismach naukowych. Jest autorem lub współautorem 35 wydawnictw książkowych, w tym 7 o zasięgu międzynarodowym. Podręcznik "Gospodarka wapniowo-elektrolitowa i kwasowo-zasadowa w stanach fizjologii i patologii" (5 wydań) stanowi klasyczną pozycję w rodzimym piśmiennictwie.
        Główne problemy badawcze prof. Kokota koncentrują się wokół enzymologii klinicznej, czynności układu wewnątrzwydzielniczego w mocznicy oraz gospodarki wodno-elektrolitowej w stanach fizjologii i patologii. Do oryginalnych i twórczych, liczących się w skali międzynarodowej osiągnięć badawczych należy określenie charakteru zaburzeń hormonalnych w przebiegu niewydolności nerek, poznanie roli układu renina-angiotensyna-aldosteron w patogenezie nadciśnienia tętniczego pierwotnego i wtórnego. Badania prof. Kokota wniosły też istotny wkład w rozwój nowoczesnej diagnostyki nadciśnienia renino-zależnego i hormonalnie uwarunkowanego.
        O autorytecie profesora i uznaniu dla jego osiągnięć naukowych świadczą liczne odznaczenia. Jest on członkiem honorowym 9 zagranicznych towarzystw nefrologicznych. Został wybrany do Royal College of Physicians. Pięć uczelni nadało mu godność doktora honoris causa (Wrocław, Katowice, Szczecin, Koszyce, Lublin). Jest on członkiem wielu zagranicznych towarzystw naukowych. Wielokrotnie był zapraszany przez renomowane ośrodki badawcze na świecie jako visiting professor. Wygłosił 200 referatów. Posiada liczne odznaczenia, m. in. Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski. Papież Jan Paweł II nadał mu godność Eques Ordinis Sancti Silvestri Papae. Spośród innych licznych odznaczeń na wyróżnienie zasługują m.in. Medal Ludwika Pasteura, Złota Odznaka F'.Volharda, International Distinguished Medal, National Kidney Foundation (Stany Zjednoczone). Prof. Franciszek Kokot w latach 1989-1998 pełnił funkcję Prezesa Polskiego Towarzystwa Nefrologicznego. Trzykrotnie był członkiem Zarządu Europejskiego Towarzystwa Nefrologicznego. Wchodzi w skład komitetów redakcyjnych szeregu pism zagranicznych, m. in. Kidney International, Nephron, Clinical Nephrology.
        Jest promotorem 67 przewodów doktorskich oraz opiekunem 13 przewodów habilitacyjnych. Pod jego kierunkiem 139 lekarzy uzyskało specjalizację w zakresie interny oraz 18 lekarzy w zakresie nefrologii. Wielkim osiągnięciem prof. Kokota jest stworzenie licznych ośrodków dializ i oddziałów nefrologicznych w regionie śląskim. Ogromną zasługą prof. Kokota jest utworzenie własnej szkoły nefrologicznej, cieszącej się światową renomą. Skupił wokół siebie grono uczniów, spośród których wielu objęło kierownicze stanowiska w nowo powstałych ośrodkach szpitalnych.
        Swój imponujący dorobek naukowy i osiągnięcia zawodowe prof. Franciszek Kokot zawdzięcza nie tylko wielkim zdolnościom i talentom, ale także niespotykanej pracowitości i podporządkowaniu swojego życia nauce i choremu człowiekowi. Wyjątkowe cechy charakteru, prawość, bezkompromisowość, bezstronność w osądach zjednały mu powszechny szacunek i uznanie.

Warszawa, 20 grudnia 1999

Powrót do spisu treści

---

Kariera naukowa-szczęśliwy zbieg okoliczności, czy też uporczywe dążenie do przeżywania wielkiej przygody

Prof. dr hab. Franciszek Kokot

        Według definicji podanej w Encyklopedii Powszechnej pod hasłem "kariera" czytamy: 1) jest to szybkie zdobywanie przez jednostkę coraz wyższych stanowisk i pozycji w działalności zawodowej, naukowej i społecznej lub przechodzenie z pozycji społecznej niżej cenionej do pozycji wyżej cenionej w danym społeczeństwie lub 2) przebieg pracy zawodowej człowieka w ciągu jego życia. Więc przedmiotem kariery jest jednostka ludzka. Jednostka, o której będzie mowa dalej, urodziła się w parterowym domu położonym na Opolszczyźnie, zapewne w wyniku miłości młodej pary, czyli kochanych moich rodziców. Fakt ten zapewne nie został specjalnie przez nikogo odnotowany, z wyjątkiem ksiąg miejscowego urzędu cywilnego. I tak wzrastał w latach chłopak, w towarzystwie swych trzech braci. Miał 10 lat, kiedy nagle w domu moich rodziców, zjawił się nauczyciel szkoły podstawowej nazwiskiem Eckert, wychowawca klasy, aby swego syna wysłali do miejscowego gimnazjum. Fakt ten był tym dziwniejszy, a nawet irracjonalny, że chłopak, o którym mowa, nie wyróżniał się w szkole najlepszym świadectwem (szczególnie z powodu głośnego wyrażania krytycznych opinii o nauczycielach, co mu, niestety, pozostało do dzisiaj), a w domu sprawiał rodzicom nie lada kłopotów, więc "po co wysyłać takiego urwisa i nicponia do gimnazjum?" - argumentowała matka. "Poza tym kto zapłaci za czesne, które obowiązuje wszystkich uczniów gimnazjalnych, skoro w domu bieda aż piszczy" - mówiła matka. Przetargi mojej matki z p. Eckertem trwały przeszło rok. W końcu matka ustąpiła. Zaczął się okres gimnazjalny. Na czesne trzeba było zapracować udzielając korepetycji słabszym, ale za to bogatszym kolegom klasowym, oraz jako roznosiciel gazet. Okresy wakacyjne były szczególnie pracowite, bo pracą przy żniwach oraz zbieraniem owoców leśnych, można było istotnie wzmocnić budżet rodzinny. I tak minęły lata i zbliżył się termin matury. Uwzględniając fakt, że w rodzinnym mieście funkcjonowało tylko gimnazjum o profilu pedagogicznym, a nauczycielem nie zamierzałem zostać, zdecydowałem przenieść się do gimnazjum w Lublińcu, gdzie uczestniczyłem w rocznym przyspieszonym kursie przygotowawczym typu humanistycznego, po którym obowiązywał egzamin maturalny eksternistyczny ze wszystkich przedmiotów klas licealnych. Był to egzamin bardzo trudny czego dowodem był fakt pozytywnego zdania wszystkich przedmiotów w pierwszym terminie zaledwie przez kilkunastu kandydatów na przeszło 50 zdających. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie nieoczekiwane zdarzenie pomaturalne. Kiedy wychodziłem z auli po zdaniu ostatniego egzaminu podszedł do mnie dyrektor gimnazjum p. Stanisław Książek. Obejmując mnie po ojcowsku i gratulując mi sukcesu powiedział zdecydowanym głosem: "Franek, to pójdziesz na medycynę". - "Jak to, panie dyrektorze", zaoponowałem, ja mam studiować medycynę, kiedy jestem dobry w fizyce, chemii i matematyce? Zamierzam starać się na studia w Politechnice Śląskiej". "A ja ci radzę medycynę" - odpowiedział pan dyrektor. "Przecież widzę - kontynuował pan dyrektor Książek - że z ciebie nie będzie żaden inżynier". Nie wiem, czy przyszli inżynierowie różnią się pewnymi cechami od przyszłych lekarzy, wiem jednak, że potraktowałem propozycję pana dyrektora jako irracjonalną. Ponieważ uważałem pana dyrektora Książka za nieprzeciętnego pedagoga, w końcu posłuchałem. Po szczęśliwym zdaniu egzaminu wstępnego znalazłem się w gronie małej grupki około 110 studentów pierwszego roku medycyny Śląskiej Akademii Medycznej. Choć nauka nie sprawiała mi istotnych trudności, coraz trudniejsze stawało się moje położenie materialne w takim stopniu, że byłem zdecydowany zrezygnować ze studiów i pójść do pracy zarobkowej. I tu nagle zdarzyło się coś, co zdecydowało o kontynuowaniu moich studiów. Mianowicie, bezpośrednio po zdaniu egzaminu z chemii ogólnej u pana prof. Prebendowskiego, ten ostatni, trzy- mając mój indeks jeszcze w swoich rękach, zapytał mnie, czy nie chciałbym pracować u niego jako laborant w wymiarze 1/2 etatu. Uwzględniając moją trudną sytuację materialną, uważałem taką propozycję za cud boski i niechybnie rozpocząłem pracę w Katedrze Chemii Ogólnej. Wnet się okazało, że za syntezę kwasu krokonowego, potrzebnego dla pana profesora Prebendowskiego do badań naukowych, otrzymałem dodatkową gratyfikację w postaci stypendium naukowego. Tak więc dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności, ze stanu skrajnej biedy wpadłem w luksus dostatku i zupełnej niezależności od organizacji politycznych, które w tamtych czasach decydowały o tym komu dać, a komu nie udzielać wsparcia materialnego. Wnet się jednak okazało, że badanie martwej materii nie było szczytem moich marzeń, co dobrze rozumiał mój szef, tj. pan prof. Prebendowski, wyrażając zgodę na moje przeniesienie do tworzącej się Katedry Farmakologii kierowane przez pana prof. Jeskego. Atmosfera w Zakładzie Farmakologii była wspaniała dzięki kochanemu szefowi, który nie przeszkadzał w samodzielnym rozwiązywaniu własnych badań naukowych, choć był bardzo srogi w ocenie uzyskanych wyników i przedstawianych mu manuskryptów prac naukowych. Przypominam sobie, pracę na temat hipotensyjnego działania jemioły, musiałem przepisać tylko 7 razy (inni nawet 10 razy, a więc nie byłem jeszcze najgorszy). Fakt, że z ówczesnego zespołu wszyscy lub prawie wszyscy są dzisiaj profesorami, najlepiej świadczy o doborze pracowników i atmosferze wśród nich panującej.
        Minęły lata i wydawało się, że małżeństwo zawarte z farmakologią będzie nierozerwalne. A tymczasem zaszły nagle nieoczekiwane zmiany personalne w Zakładzie, które sprawiły, że trzeba było pożegnać się z farmakologią po siedmiu latach pracy. Przyznać muszę, że długo nie mogłem zgodzić się z krzywdzącym mnie losem.
        Los prowadził mnie do  ówczesnej  III Kliniki  Chorób Wewnętrznych w Bytomiu, kierowanej przez jednego z najmłodszych, a może najmłodszego internistę w kraju pana prof. Kornela Gibińskiego. Choć w dziedzinie nauki przymiotników "wielki" lub "wybitny" należy używać z wielką rozwagą, wnet się zorientowałem, że mój nowy szef jest nie tylko wielkim w sensie zawodowym, ale gigantem w sensie naukowym. Dzięki jego dalekowzroczności powstały cztery silne zespoły badawcze zajmujące się gastrologią, kardiologią, nefrologią i diagnostyką izotopową, wsparte dobrze zorganizowanym zapleczem laboratoryjnym i statystycznym. Miałem szczęście znaleźć się w grupie nefrologicznej, złożonej z samych entuzjastów, dzięki którym zrodziła się na Śląsku nie tylko nefrologia, ale i nowoczesne endokrynologia i hipertonologia.
        Z tego co powiedziałem, wynika jasno, że kariera naukowa to na pewno nie tylko szczęśliwy zbieg okoliczności, ale działanie czegoś więcej, czego współczesna nauka nie potrafi jeszcze wyrazić cyframi i weryfikować rachunkiem statystycznym. Kariera naukowa kryje jednak w sobie również elementy subiektywne wyrażające się tęsknotą do przeżywania wielkiej przygody. Ale i w tym zakresie „szczęśliwy zbieg okoliczności”, a może „ działanie czegoś, czego nie udaje się wyrazić zdefiniowanymi pojęciami”, może stać się kołem zamachowym w karierze naukowej badacza. Podam przykład z własnego życia.
        Wszyscy, którzy zajmują się chorobami nerek, czyli nefrologią, dobrze wiedzą, że przewlekła niewydolność nerek powoduje ogromne spustoszenie w gospodarce wapniowo-fosforanowej, wyrażające się między innymi ciężką chorobą kości. Ważnym ogniwem patogenetycznym tej choroby jest nadmierne wydzielanie parathormonu przez gruczoły dokrewne zwane przytarczycami. Zwalczanie nadczynności przytarczyc i związanych z nią zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej należy do podstawowych metod leczenia przewlekłej mocznicy. Celem pogłębienia swojej wiedzy w tym zakresie w 1970 r. pojechałem do Anglii, gdzie nauczyłem się metody izolacji parathormonu z przytarczyc bydlęcych (w owym czasie parathormon ludzki jeszcze nie był dostępny) i oznaczania tego hormonu w surowicy krwi. Po powrocie do kraju okazało się, że przeszczepienie na grunt polski nabytej wiedzy napotyka na trudności nie do przezwyciężenia. Pierwsza trudność to konieczność zebrania w krótkim czasie (przez około 3-6 miesięcy) 12000 przytarczyc bydlęcych. Rozeznanie lokalnych możliwości wykazało, że pracujące w województwie katowickim duże rzeźnie nie są zainteresowane przytarczycami, ba, nawet pracujące w tych rzeźniach pracownie endokrynologiczne, nigdy przytarczycami się nie zajmowały (zajmowali się natomiast izolacją tarczycy i nadnerczy, z których otrzymywało się preparaty lecznicze). W tym miejscu wspomnieć należy, że rzeźnie-giganty, np. w Chicago, skłonne były dostarczyć wymaganej ilości przytarczyc za skromną sumę 20.000$. Była to suma na ówczesne czasy nieosiągalna dla kliniki. Skoro zebranie tak  dużej liczby przytarczyc było niemożliwe na miejscu, zrezygnowałem, przynajmniej czasowo, z realizacji badań w tym zakresie. I tu nagle zdarzyło się coś, co w sposób istotny wpłynęło na dalszy tok badań. Otóż pewnego dnia, w moim gabinecie pojawiła się chora (dodam, żeby nie było wątpliwości, w obecności męża), u której w naszej klinice rozpoznano występowanie gruczolaka nadnerczy wytwarzającego aldosteron, a będącego przyczyna dużego nadciśnienia tętniczego. Chora została zoperowana w sąsiedniej Klinice Chirurgicznej kierowanej wówczas przez pana prof. Gasińskiego. Po operacji ciśnienie tętnicze uległo całkowitej normalizacji, o czym chora chciała mnie zawiadomić. Opuszczając gabinet, mąż chorej, zatrzymując się w drzwiach, odwrócił się i zapytał: „A może ja panu profesorowi lub klinice mogę w czymś pomóc?” Na tak nieoczekiwane pytanie natychmiast zareplikowałem pytaniem: „A kim pan jest? Czym się pan zajmuje?” „Jestem weterynarzem i pracuję w dużej rzeźni w Chorzowie”. „A co pan w rzeźni robi? Bada pan mięso na obecność włośnic?” zapytałem. „Nie – odpowiedział mąż chorej – jestem kierownikiem pracowni endokrynologicznej rzeźni, izolujemy głównie tarczyce, nadnercza i gonady bydła rzeźnego”. „Panie doktorze – krzyknąłem – może pan zechce zbierać również przytarczyce”. „Nie znam się na przytarczycach bydlęcych – odpowiedział – ale spróbuje poznać ich budowę, a następnie rozpocząć izolacje tych gruczołów. Nawiasem podam, że przytarczyca bydlęca jest bardzo mała, ledwo dostrzegalna i waży ok. 0,5 g. „Przedzwonię za dwa tygodnie do pana profesora, czy zbieranie przytarczyc będzie możliwe” – powiedział mój gość. Okazało się, że w ciągu niecałego miesiąca czterech pracowników pracowni endokrynologicznej opanowało do perfekcji izolację przytarczyc (przy „okazji” wypreparowywania tarczyc), co w rezultacie doprowadziło do zgromadzenia 6 kg tkanki przytarczycowej w ciągu zaledwie kilku miesięcy. Dodać należy, że pracownicy ci nie otrzymali żadnego dodatkowego wynagrodzenia. Dalsze etapy izolacji parathormonu przebiegały już bez niespodzianek. Z 6 kg tkanki przytarczycowej uzyskano około 300 mg oczyszczonego parathormonu, nadającego się do immunizacji zwierząt celem wywołania swoistych przeciwciał anty-PTH. Ponieważ bydlęcy PTH różni się od PTH ludzkiego kilkunastoma aminokwasami, trzeba było znaleźć zwierzę, które zechciałoby wytworzyć przeciwciała anty-PTH rozpoznajace sekwencje aminikwasów wspólne dla PTH ludzkiego i bydlęcego. Uzyskana ilość oczyszczonego PTH pozwoliła na immunizację 14 świnek morskich przez okres 6 miesięcy. Po tym czasie okazało się, że tylko jedno zwierzę wytworzyło przeciwciała anty-PTH dające reakcję krzyżową z ludzkim PTH. Ilość uzyskanych przeciwciał anty-PTH u tej świnki pozwoliło na wykonanie w ciągu 20 lat przeszło 20 000 oznaczeń tego hormonu w celach diagnostycznych i naukowych, na rozwinięcie szerokiej współpracy międzynarodowej, w wyniku której ukazało się kilkadziesiąt rozpraw naukowych oraz na zaoszczędzenie kilku miliardów złotych (starych). Dodać należy, że w okresie wprowadzenia radioimmunologicznej metody oznaczania PTH w naszej klinice w całej Europie istniały tylko dwa ośrodki dysponujące przeciwciałami rozpoznającymi ludzki parathormon.
        Nie muszę dodawać jak wielką przygodą była cała operacja opracowania metody oznaczania PTH dla wszystkich członków zespołu, tj. pani prof. Kuski, dr Pietrka i mojej osoby. Przeprowadzono ją w głębokiej tajemnicy bez zgody szefa kliniki, który, uwzględniając niebezpieczną procedurę ekstrakcyjną, nie mógłby wyrazić zgody na jej przeprowadzenie w warunkach pracowni klinicznej .
        Tak więc dochodzę do końcowych wniosków mojego wystąpienia. Chciałbym je zawrzeć w krótkiej modlitwie:
Panie,

a) Dodaj mi odwagi i roztropności w chwilach upadku i smutku.
b) Dodaj mi nadziei w sytuacjach beznadziejnych.
c) Pomóż mi prawidłowo rozpoznawać Twoje znaki i nie sprzeciwiać się woli Twojej.
d) Naucz mnie pokory i tolerancji oraz godnego znoszenia sukcesów moich bliźnich.
e) Obdarz mnie łaską przebaczania moim przeciwnikom.


Powrót do spisu treści

---

NAGRODY MINISTRA NAUKI i KBN

Mgr Mariusz Foryś

        Koniec minionego roku zaznaczyły doniosłe wydarzenia w życiu naszej Uczelni.
20 grudnia 1999 r. w siedzibie Komitetu Badań Naukowych prof. dr hab. Andrzej Wiszniewski – Minister Nauki, Przewodniczący KBN, wręczył Dyplom Uznania za opracowanie i wprowadzenie do praktyki medycznej przeszczepu wątroby od dawcy rodzinnego dla Zespołu Akademii Medycznej w Warszawie pod kierownictwem prof. dr hab. n. med. Marka Krawczyka.
        Dwa dni później, profesor Krawczyk odebrał nagrodę indywidualną przyznaną mu przez Ministra Zdrowia, za szczególne osiągnięcia w dziedzinie ochrony zdrowia, w tym za doskonalenie procedur operacyjnych dotyczących przeszczepów wątroby. Wręczenia nagrody dokonała osobiście pani Franciszka Cegielska - Minister Zdrowia.
        Pierwszy przeszczep rodzinny w naszym kraju, wykonano 12 października, a w dniu 13 grudnia 1999 drugi, oba udane.  Przeszczepy te są owocem programu współpracy z francuskimi instytutami kierowanymi przez prof. Y. Revillon, i prof. O. Farges; do końca przyszłego roku planuje się wykonanie 8 – 10 takich operacji.
        Powyższy sukces został – zgodną opinią uczestników uroczystości w KBN – uznany za ważne  osiągnięcie polskiej medycyny i nauki, oraz osobisty sukces członków Zespołów Akademii Medycznej, oraz współpracującego z nim Zespołu Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka”, zaangażowanych w przygotowanie i pomyślne przeprowadzenie tego przedsięwzięcia.
        Pan Minister Wiszniewski gratulując Nagrodzonym, podkreślił jak wielkie nadzieje społeczne, przede wszystkim osób chorych i ich rodzin, wiąże się z badaniami i praktyką w zakresie tej metody.
Wystąpienie Ministra zwieńczyło wręczenie Dyplomów i towarzyszących im statuetek, reprezentującym obydwa Zespoły: profesorowi M. Krawczykowi z AM w Warszawie i doc. dr hab. Piotr Kalicińskiemu z Instytutu CZD.
        W imieniu obu uhonorowanych zespołów, wyżej wymienieni w przystępny sposób przybliżyli wszystkim obecnym istotę metody przeszczepu rodzinnego, historię pierwszych, eksperymentalnych, oraz tych - przeprowadzanych już na ludziach operacji.
        Podkreślono, iż w odróżnieniu od metod polegających na przeszczepie od martwych dawców,  daje ona szansę na zwiększenie ilości przeszczepów dla najbardziej potrzebujących, tj. dzieci. Względnie rozpowszechnione dotychczas  przeszczepy narządów dawców dorosłych, niestety zawodziły w przypadku najmłodszych pacjentów.
        Metoda przeszczepu od spokrewnionego dawcy, a właściwie jej dalszy rozwój ma – według  jej autorów - dobre rokowania wynikające ze szczególnej, naturalnej więzi występującej pomiędzy dawcą a biorcą. Wyraźnie rzutuje to na psychologiczno-społeczne kryterium zasad doboru dawcy, tak ważne – jak wskazują badania ostatnich lat – dla ostatecznego przyjęcia bądź odrzucenia przeszczepu. Nie sposób pominąć tu aspekt ekonomiczny zagadnienia - koszt tego typu operacji za granicą jest trzykrotnie wyższy niż w kraju. Najwięcej takich operacji wykonuje się obecnie w Japonii, USA, i Europie Zachodniej.
        Mówcy, którzy zabrali głos po powyższej prezentacji zwrócili uwagę na fakt, iż dostrzeżenie i wyróżnienie cytowanego sukcesu medycyny i nauki polskiej przychodzi w szczególnym momencie. W okresie wielorakich zagrożeń, wynikających z żywiołowej ekonomizacji szpitali i uczelni, realizującej się w toku trudnych reform obejmujących Służbę Zdrowia. Zdaniem byłego Rektora AM, prof. T. Tołłoczko chirurgia kliniczna to specjalizacja medyczna wchodząca w skład nauk klinicznych, które są gałęzią nauki bezpośrednio związaną z człowiekiem, a jeden wyleczony chory, ma wartość odkrycia naukowego. Choć nauki kliniczne są bardzo kosztochłonne, są to inwestycje opłacalne.
        JM  Rektor AM w Warszawie, za godną szerokiego propagowania wskazał współpracę zawiązaną między zespołami Akademii Medycznej oraz Instytutu Centrum Zdrowia Dziecka. Pan Rektor wyraził nadzieję, iż taka współpraca znajdzie naśladownictwo wśród innych jednostek naukowych makroregionu.
        Minister J.Wiszniewski zwracając się do rodzimego środowiska naukowo – medycznego, życzył mu – nade wszystko - odwagi w podejmowaniu śmiałych przedsięwzięć, podobnych temu, które zaowocowało sukcesem zespołów - AM w Warszawie i instytutu CZD.

Powrót do spisu treści

---

Z KLINIK AM

Otwarcie Samodzielnego Szpitala Okulistycznego  AM

Mgr Mariusz Foryś

        Początek nowego, 2000-ego roku, przyniósł ważne wydarzenie dla rozwoju warszawskiej Akademii Medycznej i stołecznej opieki zdrowotnej.
        5 stycznia otwarto Samodzielny Publiczny Szpital Okulistyczny Akademii Medycznej przy ul. Sierakowskiego, który stanowił będzie bazę dla Katedry i Kliniki Okulistyki II Wydziału Lekarskiego AM.
        W gronie honorowych gości tej uroczystości znaleźli się m.in.: Minister Zdrowia - Franciszka Cegielska, Wiceminister Nauki – Małgorzata Kozłowska, Prezes PAN –  prof. dr hab. Mirosław Mossakowski, JM Rektor AM - prof. dr hab. Janusz Piekarczyk, a także przedstawiciele władz parlamentarnych, samorządowych, oraz Mazowieckiej Kasy Chorych.
        W swoim wystąpieniu, Minister Zdrowia, Franciszka Cegielska podkreśliła wysoką rangę tego wydarzenia dla nauki polskiej, opieki zdrowotnej, jak również działań z zakresu profilaktyki. „ ( - ) Wierzę, że pomoc, którą będzie niosła pacjentom ta wspaniała placówka, będzie najwyższej jakości.”
Na prośbę Pani Minister, w tradycyjnym przecięciu wstęgi, towarzyszyli Jej:  Rektor AM prof. J. Piekarczyk i Dyrektor Szpitala - prof. dr hab. Jerzy Szaflik.
        Następnie, na użytek licznie zgromadzonych  gości oraz dziennikarzy, pan Dyrektor przybliżył historię przedsięwzięcia i plany dalszego rozwoju.  Wszyscy obecni zostali zaproszeni do zwiedzenia przychodni i części szpitalnej; lekarze specjaliści – reprezentanci personelu Szpitala oprowadzając gości, demonstrowali funkcjonowanie i możliwości wysoko specjalistycznych urządzeń będących w ich dyspozycji.
        Nowo otwarta placówka świadczyć będzie usługi dla pacjentów z Mazowieckiej Kasy Chorych, a także innych kas, które podpiszą ze Szpitalem stosowne  umowy.  W ramach usług wysoko specjalistycznych będą przyjmowani również pacjenci z zagranicy.
        Zamysł budowy Szpitala Okulistycznego powstał w 1994 r., w rok później doszło do podpisania stosownej umowy z Praskim Szpitalem.
        Prace budowlane trwały 2,5 roku; najtrudniejszą fazą przedsięwzięcia okazało się, co łatwo przewidzieć, wyposażanie szpitala w nowoczesny sprzęt i aparaturę specjalistyczną.  Inwestycja - jak dotychczas - pochłonęła 13 mln PLN; ażeby ją w pełni zakończyć  w bieżącym roku, potrzeba jeszcze ponad 3 miliony złotych. Gros kapitału inwestycyjnego pochodzi z Ministerstwa Zdrowia, następnie z PEFRON, i KBN–u.  Strukturę Szpitala stanowią: baza polikliniczna, baza kliniczna, odcinek doraźnej pomocy i chirurgii ambulatoryjnej, oraz ośrodek naukowo – badawczy.
        Baza polikliniczna obejmuje: poradnię ogólnookulistyczną, poradnię schorzeń rogówki, poradnię schorzeń vitreo–retinalnych oraz retinopatii cukrzycowej, poradnię diagnostyki i leczenia jaskry.  Ponadto pracownie: laserowe ( l. argonowy, l. YAG ), perymetrii, angiografii fluorosceinowej ( i dokumentacji fotograficznej), elektrofizjologii, diagnostyki jaskry, diagnostyki schorzeń rogówki.
        W skład bazy Szpitala wchodzą: 52 lóżka w salach, w większości - 3 osobowych, 3 sale operacyjne jednostanowiskowe z pełnym zapleczem, przygotowane do wykonywania pełnego zakresu zabiegów mikrochirurgicznych, takich jak: operacje zaćmy, zabiegi przeciwjaskrowe, przeszczepy rogówki, odwarstwienia siatkówki, witrektomie i inne.
        Systematycznie wzrasta liczba wykonywanych zabiegów; rozszerzany jest zakres wykonywanych operacji o nowe procedury chirurgiczne,  jak np.: zabiegi usunięcia zaćmy metodą fakoemulsyfikacji, fiksacja śródskleralna, implantu wewnątrzgałkowego, chirurgii vitreoretinalnej; ponadto, nowe procedury przeciwjaskrowe: m.in. sklerektomia nieperforująca, trabeculoctomie z zastosowaniem antymetabolitów.
        W obrębie kliniki działa ( już od 1995 r. ) Bank Tkanek Oka, który zajmuje się pobieraniem, konserwacją i dystrybucją rogówek; stale współpracuje z podobnymi bankami w Pradze i Wiedniu. Jest zrzeszony w  Międzynarodowej Federacji Banków Tkanek Oka, z siedzibą w Baltimore, w USA.
Klinika - od kilku lat – utrzymuje ścisłe kontakty z szeregiem ośrodków okulistycznych w Europie, m. in. w Niemczech, Austrii, Francji, i w Anglii.

Powrót do spisu treści

---

NOWY BLOK PORODOWY NA KAROWEJ

        Pod koniec ubiegłego roku uroczyście otwarto  wyremontowany blok porodowy w Szpitalu Klinicznym nr 2 im. Księżnej Anny Mazowieckiej na ul. Karowej 2.
Nowe oddziały zostały oddane do użytku po trwającym 2,5 roku remoncie. Dyrektor szpitala mgr inż. Tadeusz Trędota podkreśla, że blok i oddziały zostały wyremontowane dzięki zaangażowaniu personelu szpitala.
        Każda z sal bloku porodowego utrzymana jest w pastelowej tonacji , w niektórych znajduje się aneks wypoczynkowy dla osoby towarzyszącej rodzącej. Bardzo dobrze wyposażone sale obok łazienki, prysznica mają specjalnie urządzony kącik dla noworodka. Pomyślano nawet o muzykoterapii - odtwarzacz płyt kompaktowych pozwala rodzącej relaksować się przy dźwiękach ulubionej muzyki. Standardem są porody w salach jednoosobowych. Płatne są usługi niestandardowe, np. znieczulenie na życzenie czy poród w obecności osoby towarzyszącej.
        Akademia Medyczna wzbogaciła się o kolejne przyjazne mamom i dzieciom miejsce./M.Z./

Powrót do spisu treści

---

WIGILIA

        Tradycją przedświąteczną stało się spotkanie wigilijne, w czasie którego władze Uczelni spotykają się z kierownikami działów administracji AM. Tym razem spotkaliśmy się w Barku Prima, na ulicy Oczki 6.
        Uroczystość zaszczycił swą obecnością rektor J.Piekarczyk wraz z wszystkimi prorektorami. Honory gospodarza pełnił dyr. J. Żbikowski w asyście pani kwestor i swoich zastępców, który złożył obecnym, ich współpracownikom i rodzinom serdeczne życzenia.
        Najwyższe władze Uczelni doceniają pracę administracji (co przecież bardzo mobilizuje do pracy) i dają temu wyraz.
        Była to niezwykle miła uroczystość. Poza tradycyjnym opłatkiem i wymianą ciepłych słów delektowaliśmy się bardzo  smacznymi, wigilijnymi potrawami. Pyszne były ryby i sałatki, a pierogi z kapustą i grzybami wręcz rewelacyjne!

        Można mieć nadzieję, że Wigilia 2000, już w nowej siedzibie, będzie równie sympatyczna i udana.  /M.Z./
Powrót do spisu treści

---

INTERNETOWE NOWOŚCI

        Polska Agencja Prasowa S.A. zamierza uruchomić w roku 2000 specjalny serwis Internetowy poświęcony szeroko pojmowanej tematyce naukowej.
        Celem budowy serwisu byłoby dostarczenie szerokim kręgom odbiorców w Polsce i za granicą największej liczby miarodajnych informacji o najnowszych pomysłach współczesnej cywilizacji, umożliwiającym odbiorcom  zapoznanie się z najnowszymi osiągnięciami naukowymi. Niebagatelnym celem serwisu jest też jego aspekt edukacyjny: popularyzacja wiedzy naukowej wśród  bardzo szerokiego audytorium.

Odbiorcy informacji

Przyjmujemy, że serwis internetowy będzie źródłem informacji dla następujących grup odbiorców:

1. osoby fizyczne mające dostęp do Internetu (np. studenci, młodzież),
2. podmioty prawne zainteresowane tą problematyką (np. instytucje naukowe, szkoły wyższe, organizacje pozarządowe, przedsiębiorstwa itp.),
3. naukowcy, specjaliści komputerowi, właściciele witryn internetowych,
4. dziennikarze z kraju i zagranicy.


Serwis zawierałby teksty pod hasłem: zdrowie, technologia, natura, społeczeństwo, astronomia, konferencje, publikacje.

Serwis istniałby  co najmniej w trzech wersjach, uzupełniających się wzajemnie:

• kodowany, płatny serwis informacyjny skierowany do odbiorców medialnych i niemedialnych (byłaby to jego wersja o najbardziej aktualnym priorytecie), wzbogacony o zdjęcia i elementy info-grafiki:
• otwarty serwis na stronach www, gdzie pojawiałyby się informacje po ich „wykorzystaniu” w serwisie kodowanym,
• tygodnik bądź miesięcznik rozsyłany gratis dla wszystkich chętnych za pośrednictwem poczty elektronicznej e-mail.


Zasady finansowania polegałyby na rozbudowie serwisu  otwartego za pomocą środków pozyskiwanych z serwisu płatnego. Dodatkowym źródłem finansowania byłyby np. reklamy bannerowe na stronach serwisu otwartego.

Informacje zawarte w serwisie pochodziłyby co najmniej z kilku źródeł:

• depesze agencyjne PAP S.A.,
• materiały obcych agencji,
• teksty pozyskane od instytucji badawczych, placówek naukowych itp.,
• materiały od firm przemysłowych.
Idea powstania tego Serwisu wydaje się nam na tyle istotna, iż rozpoczęliśmy    już prace nad jego projektem.
        Z uwagi na dużą pracochłonność i kosztowność serwisu poszukujemy Partnerów, którzy na ustalonych zasadach gotowi byliby partycypować albo ułatwiając nam zdobycie informacji, albo mogący wesprzeć nas finansowo w realizacji tego przedsięwzięcia.
        Każda zadeklarowana pomoc będzie cenna, a naszym Partnerom gwarantujemy m.in.:
• umieszczenie logo i nazwy sponsora we wszystkich wersjach serwisu (wraz z linkiem do ich stron www),
• we wszystkich informacjach, jako element stały znajdowałaby się metryczka zawierająca: dane autora informacji, instytucję, podstawowe dane do kontaktu i ewentualnego uzyskania bardziej szczegółowych danych
• naszym Partnerom przysługują wszelkie prawa autorskie do opublikowanych informacji.


Powyższe propozycje są opcjami do dyskusji. Licząc na Państwa współpracę pozostajemy otwarci na wszelkie Państwa sugestie i propozycje, a także formy współpracy.

Uwaga
Wszystkich zainteresowanych promocją w tym serwisie prosimy uprzejmie o opinie i sugestie na adres Redakcji: fax: 628 22 37 lub e-mail: mkurpeta@bibl.amwaw.edu.pl

Powrót do spisu treści

---

LEKARZE PATRONAMI ULIC WARSZAWSKICH (4)

Ul. prof. Jana Kossakowskiego

Prof. dr hab. Irena Smólska

        Ulica poprzeczna od Alei Dzieci Polskich w Międzylesiu nosi nazwę prof. Jana Kossakowskiego.
Prof. Jan Kossakowski (1900-1979)  był twórcą chirurgii dziecięcej w Polsce, organizatorem specjalizacji chirurgii dziecięcej, założycielem Towarzystwa Chirurgów Dziecięcych. Był pierwszym profesorem chirurgii dziecięcej w Warszawie, kierownikiem  pierwszego ośrodka kardiochirurgii w Polsce. Obdarzony  zdolnościami artystycznymi pisał wiersze, rzeźbił, malował.
        Jan Kossakowski urodził się w  rodzinie ziemiańskiej  koło Żytomierza. W roku 1918-1920 walczył jako ochotnik w III Pułku Strzelców Konnych. Studia medyczne odbył w latach 1920-1928 uzyskując  tytuł doktora nauk lekarskich. W latach 1931-1934 podjął pracę w najstarszym szpitalu dla dzieci w Warszawie przy ul. Kopernika, rozpoczynając tam swoje życie w służbie dziecka wymagającego opieki chirurga. W roku 1931 jako pierwszy w Polsce zainicjował opiekę chirurga nad noworodkiem, pełniąc odtąd przez całe życie funkcję konsultanta szpitali położniczych.
        Powołany do wojska we wrześniu 1939 r. prowadził szpitale wojskowe w Kowlu, Białokrynicy, Małoszewiczach. Powraca do Warszawy w 1940 roku i podejmuje pracę w szpitalu dziecięcym przy ul. Litewskiej. W tymże roku zostaje aresztowany i przebywa 6 tygodni na Pawiaku. W okresie okupacji bierze udział w tajnym nauczaniu chirurgii w szkole Zaorskiego i w szkole Pielęgniarek PCK. W okresie powstania warszawskiego kieruje oddziałem chirurgicznym ewakuowanego oddziału przy ul. Śliskiej, niosąc pomoc rannym powstańcom.
        W maju 1946 roku wraca do Warszawy i obejmuje poprzednie stanowisko w klinice dziecięcej przy ul. Litewskiej. W 1947 r. uzyskuje stopień docenta na Wydziale Lekarskim UW na podstawie pracy „Wskazania do zabiegów chirurgicznych u noworodków i niemowląt w świetle spostrzeżeń własnych” i za tę pracę otrzymuje nagrodę Polskiej Akademii Umiejętności. W roku 1950 zostaje kierownikiem pierwszej Katedry i Kliniki Chirurgii Dzieci AM w Warszawie, a w 1959 r. otrzymuje tytuł profesora zwyczajnego. W roku 1952 tworzy przy Klinice zakład doświadczalny, w którym opracowuje technikę krążenia pozaustrojowego i szkoli w niej swoich asystentów. W roku 1960 zostaje przeprowadzona pierwsza operacja na otwartym sercu u dziecka.
        Od roku 50-tego jako krajowy specjalista programuje i wprowadza specjalizację z chirurgii dziecięcej integrując w niej problemy chirurgii, pediatrii, urazów i wad rozwojowych. Szkoli kadrę lekarską w nadspecjalizacjach z kardiochirurgii, urologii, onkologii, plastyki.
        Uzyskuje zwiększenie w kraju liczby łóżek chirurgii dziecięcej ze 140 do 2000. W roku 1953 zakłada sekcję Chirurgii Dziecięcej w Towarzystwie Chirurgów Polskich, dzięki jego staraniom w 1966 r. powstaje  Towarzystwo Chirurgów Dziecięcych. Opracowuje statut tego towarzystwa i organizuje jego pierwszy zjazd w Warszawie.
        Prof. Kossakowski był członkiem 7 towarzystw międzynarodowych (w dwóch członkiem honorowym) i 11 towarzystw naukowych w kraju. Jego dorobek naukowy to 6 książek i 138 prac naukowych. Był promotorem 22 prac doktorskich i opiekunem 7 habilitantów, 20 z jego wychowanków (w tym także autorka tego tekstu) obsadziło katedry, kliniki i oddziały chirurgii dziecięcej w całej Polsce. Prof. Kossakowski stworzył własną szkołę nie tylko umiejętności zawodu, ale i etyki i obowiązku lekarza.
        Przez publikacje w zagranicznych pismach i wygłaszane referaty na zjazdach międzynarodowych nawiązywał kontakty z ośrodkami chirurgii dzieci w świecie uzyskując stypendia dla lekarzy w Holandii, Kanadzie, Niemczech, Wielkiej Brytanii i USA. Zapraszając specjalistów z tych ośrodków do kliniki, jeżdżąc do nich i szkoląc u nich swoich asystentów wzbudzał przyjaźń i szacunek dla nauki polskiej.
        Wyróżniony został wieloma odznaczeniami państwowymi i instytucji społecznych. W 1992 r. Towarzystwo Chirurgii Dzieci uchwaliło dla uczczenia  pamięci medal kapituły im. prof. J. Kossakowskiego z mottem „co zasiejesz, to zbierzesz” oraz nazwano  Jego imieniem ulicę.
        Profesor był człowiekiem niezwykle utalentowanym. Jako malarz i rzeźbiarz – amator brał udział w 5 wystawach krajowych i 2 międzynarodowych.  Na wystawie w Turynie otrzymał Złoty Medal za miniaturę madonny. Do dokumentacji lekarskiej wprowadził rysunki śródoperacyjnego postępowania, utrwalając na nich leczone wady rozwojowe.  Jest autorem atlasu topografii chirurgicznej płuc.
        Jego pionierska praca pełniona przez całe życie na zawsze zostanie z nami nie przestając kształcić lekarzy i tworzyć postęp w chirurgii dziecka.

Powrót do spisu treści

---

Rektorska Komisja ds. Informatyki

        Rektor Akademii Medycznej w Warszawie w dniu 17 grudnia 1999 r. powołał Rektorską Komisję ds. Informatyki w następującym składzie:
        Przewodniczący: prof. dr hab. Robert Rudowski
        Z-ca przewodniczącego: mgr inż. Witold Matysiak
        Członkowie: dr Grzegorz Benke, inż.. Ryszard Bielecki, Rafał Bilko, dr Michał Brzewski, Michał Dzierżak, dr Marek Kulus, mgr Mirosława Kurpeta, dr Paweł Luźniak, mgr inż. Jerzy Mamczarek, lek. Piotr Ścisło, dr Dariusz Śladowski, prof. dr hab. Waldemar Szelenberger, prof. dr hab. Iwona Wawer.
        Do zadań Komisji należy opiniowanie, wnioskowanie i koordynacja w zakresie:

1. stworzenia i realizacji programu rozwoju informatyki służącej nauce, dydaktyce, opiece nad pacjentem i administracji,
2. rozwoju lokalnych sieci komputerowych, sieci korporacyjnej i zapewnienia powszechnego dostępu do sieci Internet jednostkom Uczelni,
3. wdrażania technik informatycznych w zarządzaniu Uczelnią.


Powrót do spisu treści

---

Sportowe sukcesy naszych studentów

        11 listopada 1999 r. w Auli Wojskowej Akademii Technicznej rozpoczęły się rozgrywki halowe w piłce nożnej o akademickie mistrzostwo Warszawy.
        W edycji 1999/2000 startuje ponad 20 drużyn, reprezentujących wyższe uczelnie warszawskie, nie tylko szkoły państwowe.
        Akademia Medyczna wylosowała niestety bardzo silną grupę eliminacyjną – mimo to wygrała 3:1 z SGGW oraz zremisowała 0:0 z SGH.
        Następna runda rozgrywek nastąpi już w roku 2000.
        rzy tej okazji warto przypomnieć, iż zespół Akademii Medycznej od 1981 r. uczestniczy w rozgrywkach na terenie Warszawy i w zawodach ogólnopolskich – Mistrzostwach Akademii Medycznych.
        W okresie tym nasza drużyna uzyskała następujące wyniki w Mistrzostwach Polski:

Rok - Miejscowość - Miejsce (Ilość startujących Uczelni)




1981 - Wrocław - I (10)
1983 - Gdańsk - III (10)
1085 - Katowice - I (10)
1987 - Łódź - IV (10)
1988 - Poznań - I (10)
1989 - Łódź - IV (10)
1990 - Poznań - III (11)
1991 - Łódź - I (11)
1992 - Wrocław - III (11)
1993 - Białystok - II (11)
1995 - Lublin - I (11)
1996 - Kraków - I (11)
1997 - Bydgoszcz - V (11)
1998 - Lublin - II (11)


        W Akademickich Mistrzostwach Warszawy zespół zajmował miejsca III-V (w latach 1981-1996). W roku 1997 w I Halowych Mistrzostwach Warszawy drużyna zajęła III m. W roku 1998 w Akademickich Mistrzostwach Warszawy – I m. (16 uczestników), natomiast po rundzie jesiennej 1999 drużyna zajmuje I miejsce. Obecnie w drużynie trenuje 24 zawodników – studentów wszystkich wydziałów,  od I do VI roku studiów.
        Od początku drużynę prowadzi mgr Jerzy Rudzik  /trener I klasy/, nauczyciel akademicki w Studium Wychowania Fizycznego I Sportu Akademii Medycznej.

Powrót do spisu treści

---

NOTATKI JĘZYKOWE

Dr Piotr Müldner-Nieckowski

OMÓWIENIE

        O tym problemie pisałem już przed kilkunastu laty* i okazuje się, że sprawa nic nie straciła na aktualności. Dlatego wracam do niej. W naszym Lekarskim Poradniku Językowym w Internecie (www.bibl.amwaw.edu.pl/LPJ) publikujemy wymagania dotyczące budowy medycznych prac naukowych Grupy Vancouver, ale są to raczej zalecenia natury technicznej. Tu chciałbym poświęcić nieco czasu innym aspektom pisania artykułów do prasy lekarskiej.
        Omówienie, bo o nim tu mowa, jest w artykule naukowym równie ważne, jak wszystkie pozostałe podrozdziały, a wyróżnia się tym, że autor przedstawia w nim swój krytyczny stosunek między innymi do własnego dorobku. Przedstawia... Jak rzadko się dzieje tak naprawdę, jakże często autorzy ujawniają w omówieniach niemoc wyobraźni, niedostatki wiedzy, brak panowania nad całością pracy! Jak często mamy do czynienia z wielomównością i zagłębianiem się w nieistotne szczegóły, co ma ukryć nieudolność. Owszem, nieraz trzeba dokładnie przeanalizować metody badawcze, porównać własne wyniki z cudzymi i to zabiera sporo miejsca, lecz niezmiernie rzadko widujemy w pracach lekarskich szersze spojrzenie na zagadnienie, o którym traktuje artykuł.
        Ale nie chcę generalizować. Jeśli artykuł wnosi do nauki coś nowego, to i omówienie staje się ciekawe, wartościowe, a jego język sprawny, nośny, skromnie prosty. Ktoś powiedział, że "odkrycia durniom się nie zdarzają", i ciekawe - odkrycia także wymagają jasnego, przystępnego wykładu, przekonujących zdań i spokojnych słów, bez nadmiernych ozdobników.
        Nie mam, broń Boże, na celu tworzyć tutaj wygodnych podstaw dla krytykowania, najczęściej niesłusznego, tych prac i tych artykułów, które się nie spodobają niektórym profesorom, a zwłaszcza tym, co nie chcą dopuścić asystentów do szczebli w karierze. Łatwo bowiem komuś powiedzieć; nie zrobiłeś pan odkrycia i jeszcze mydlisz oczy kiepskimi omówieniami. Trudniej udowodnić.
        W historii nauki lekarskiej było tyle przypadków niesprawiedliwości, wadliwych ocen, utrącania najlepszych ludzi i świetnych osiągnięć, że trzeba aż krzyczeć, aby się to nie powtarzało. W tej rubryce chodzi o język, a więc o właściwy sposób porozumiewania się, o prawdę. Dlatego, jeśli mówię o tym, że w omówieniach badań, które wykonali autorzy, pojawiają się nonsensy, to po to, aby odkryć przyczynę takiego zjawiska.
        Zazwyczaj przyczyną jest zwykłe niedbalstwo, niedopracowanie umysłowe, a nie nieprzydatność autora. To dwie różne sprawy - niedopracowanie a brak talentu. Trzeba wierzyć, że mamy do czynienia z talentem, ale też trzeba węszyć, gdzie właściciel talentu był leniwy! Tu, panowie profesorowie, nauczyciele, kierownicy, jest choroba, którą trzeba tępić. Ile to razy się zdarza, że kierownicy zakładów podpisują artykuły na marginesie, zgadzając się na publikację, nie przeczytawszy nawet tekstu. Redaktorzy w czasopismach natychmiast to wyłapują i jest im przykro, że muszą spełniać rolę profesorów, że poprawiają to, czego żaden przyzwoity zakład naukowy nie powinien wypuścić za drzwi. Nie bez powodu wśród młodych medyków krąży taki oto stary dowcip. Pewien profesor dostał do podpisu pracę swojego asystenta, przeczytał tytuł, rzucił okiem na wnioski i powiedział: piękna praca, doprawdy wspaniały pomysł, jednej rzeczy tylko brakuje.

- Jakiej, panie profesorze?
- Współautora - i dopisał swoje nazwisko przy nazwisku asystenta.

        Podrozdział, w którym autor przeprowadza krytykę swoich badań, powinniśmy nazywać "omówieniem", a nie "dyskusją", jak to się powszechnie praktykuje, kopiując angielskie "discussion". Dyskusja może się odbywać tylko między kilkoma osobami, przynajmniej dwiema, i można ją przedstawić jedynie w postaci dialogu. Prace, które zawierają dialog, zdarzają się bardzo rzadko. Wolimy więc "omówienie", ale i to słowo nie oddaje istoty rzeczy, bo przecież zależy nam raczej na przedstawieniu toku rozumowania, a nie tylko na uzupełnieniu opisu badań (metod i wyników). Z reguły autorzy ograniczają się właśnie tylko do takich uzupełnień, co nie wydaje się właściwe, jest bowiem jedynie namiastką krytycznego spojrzenia na temat. Prawie nie ma prac, z których moglibyśmy się czegoś dowiedzieć zarówno o przedmiocie badań i implikacjach, jak i o sposobie myślenia autora. Czytelnicy szukają uparcie tekstów, w których badacze chcą czegoś dowieść, coś przewidzieć (Władysław Biegański pisał, że celem lekarza powinno być przewidywanie zawarte w każdej czynności umysłowej).
        Takich artykułów mogłoby być więcej, gdyby ich twórcy dołożyli starań i włożyli w pisanie omówień całą podsumowującą badanie energię, wyobraźnię i przełożyli to na język jasny i własny, a nie ukrywający niedostatki pracy.
        Profesor Marcin Kacprzak mówił do jednego ze swoich asystentów: panie kolego, zrobił pan jedną dużą rzecz, a teraz, zanim pan to po raz trzeci napisze jak kura pazurem, niech pan się położy, zamknie oczy i odpowie sobie na trzy pytania.
 

1. Po co pan to w ogóle robił?
2. Kto na tym skorzysta?
3. Co zrobić, żeby się pana dzieło nie zestarzało?


        Być może moja zawodna pamięć przekręciła niektóre słowa profesora, być może zbyt często je sobie powtarzam, aby były to ciągle jego wskazówki, ale jakiś sens chyba się z tego zachował.
        Jeden z moich kolegów zwrócił się do mnie z prośbą, abym mu pomógł sporządzić omówienie do pracy, której poświęcił kilka lat życia naukowego. Owszem, artykuł okazał się wart dopracowania, wyniki nie były ani banalne ani trzeciorzędne, ale z przerażeniem skonstatowałem, że koledze chodzi nie o poprawienie gotowego już tekstu, lecz o napisanie go! Zapytałem: cóż to, masz tak wspaniałe osiągnięcie naukowe na koncie i brakuje ci energii na dokończenie? Odpowiedź była bardziej zaskakująca niż można przypuszczać. Kolega sądził, że omówienie jest najmniej ważną częścią artykułu. Nic bardziej błędnego. Właśnie po omówieniu można poznać poziom naukowy autora i jego dzieła.
        Nie wiem, czy kolega był mi wdzięczny za tę uwagę, czy nie, ale skorzystał z rady i już więcej się nie odezwał, więcej pomocy nie potrzebował. I słusznie - redaktorzy prac naukowych mają za zadanie szlifować teksty tak, żeby nadawały się do druku, a nie pisać je za twórcę. Nie wierzę, żeby autora dobrych prac badawczych nie było stać na opisanie ich w sposób przystępny i atrakcyjny. Ale też zastanawiam się, czy taka postawa badaczy wobec własnych artykułów nie jest jedną z wielu przyczyn, dla których polskie prace są mało cenione na Zachodzie.

* Müldner-Nieckowski P.: Kilka uwag o konstrukcji prac naukowych. Pol. Tyg. Lek. 1982, 37:6, 176.

Powrót do spisu treści

---

KOMUNIKATY

Mgr Mariusz Foryś objął w  dniu 15.12.1999 r. stanowisko Kierownika Biura Obsługi Władz Uczelni.

Komunikat przewodniczącego KBN

        Zgodnie z ust.44 „Kryteria i tryb przyznawania środków z budżetu państwa na finansowanie projektów badawczych” (załącznik  do uchwały nr 11/97 KBN z 15.5.1997 r.) ogłaszam, że  wysokość kosztów projektu badawczego, poniżej którego wnioski są oceniane wyłącznie przez sekcję, bez kierowania do recenzentów, wynosi w 2000 roku 20 000 zł.
 

Minister Nauki
Przewodniczący KBN
Prof. dr hab. Inż. Andrzej Wiszniewski

Warszawa, 6 stycznia 2000 r.
Powrót do spisu treści

---

• Powrót do spisu treści numeru 1/2000
• Powrót do strony głównej "Z Życia Akademii Medycznej w Warszawie"
• Powrót do stron Biblioteki Głównej AM