Z Życia
Akademii Medycznej
w Warszawie

Uczestnicy Programu Socrates-Erasmus
Grupa studentów zakwalifikowanych na wyjazd z programu Socrates-Erasmus.
W środku koordynatorki prof. A. Barańczyk-Kuźma i prof. R.Felczak-Chazan

---

Spis treści:

• Jubileusz AM w Warszawie - Rektor AM
• Komunikat Dyrektora AM
• Prof. dr hab. J. Piekarczyk - Informacja  Rektora o pracach Konferencji  Rektorów Uczelni  Medycznych
• Prof. dr hab. T.Tołłoczko - Wspomnienie
• Prof. dr hab. J. Szczerbań - Jan Nielubowicz
• Prof. dr hab. B.Michałowicz - Nasz Stary
• Nagrody Jubileuszowe
• Prof. A.Barańczyk-Kuźma - Co  nowego  w programie Socrates-Erasmus
• Prof. B. Ciszek - I Warszawsko-Grodnieńskie Warsztaty Anatomiczne
• Mgr M.Kurpeta - Piotr Pruszczyk - Laureat nagrody Premiera
• Dr H.Rebandel - Komentarz własny do ustawy "Prawo o szkolnictwie wyższym"
• Opinia KSN
• Opinia związków zawodowych o "Prawie o szkolnictwie wyższym"
• Stanowisko Rady Krajowej Sekcji Nauki
• Uchwała Konferencji Rektorów Uczelni Medycznych
• Prof. J. Piekarczyk - Z obrad Konferencji Rektorów Uczelni Warszawskich
• Otwarcie zmodernizowanego Oddziału Niemowlęco-Noworodkowego /M.F./
• Spotkania w ramach programu badawczego Unii Europejskiej /M.F./
• Nekrolog

---

• Powrót do strony głównej "Z Życia Akademii Medycznej w Warszawie"
• Powrót do stron Biblioteki Głównej AM

Jubileusz AM w Warszawie

Szanowni Państwo,

        Jubileuszowy 2000 rok jest szczególnym rokiem dla naszej Uczelni. Przed 50 laty w styczniu 1950 roku powołana  została w Warszawie Akademia Lekarska, która została podporządkowana Ministerstwu Zdrowia i Opieki  Społecznej.  Uczelnia ta powstała z Wydziałów Lekarskiego i Farmaceutycznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz z Akademii  Stomatologicznej.
        W dniu 3  marca 1950 roku Uczelni nadano nazwę Akademia Medyczna w Warszawie.
        W skład uczelni wchodził Wydział Lekarski z Oddziałem  Stomatologicznym
oraz Wydział Farmaceutyczny. Działalność Akademii określona została w jej statucie w oparciu o ówczesną Ustawę o Szkolnictwie Wyższym. Sprowadzała się ona do trzech zasadniczych kierunków:

• kształcenia studentów,
• aktywnego uczestnictwa w rozwoju nauk medycznych i farmaceutycznych,
• sprawowania opieki  zdrowotnej, a w szczególności udzielania specjalistycznej i wysokospecjalistycznej pomocy  lekarskiej.


        Uczelnia od początku jej istnienia miała prawo nadawania stopni naukowych doktora nauk medycznych i doktora farmacji, a także występowania o nadanie stopnia doktora habilitowanego oraz tytułów naukowych: docenta, profesora  nadzwyczajnego i profesora zwyczajnego.
        Rok 2000 jest więc również jubileuszem 50-lecia istnienia Akademii Medycznej w Warszawie. Uroczyste Obchody Jubileuszowe odbędą się w maju i zostaną powiązane z oddaniem do użytku nowego gmachu rektoratu uczelni. Wezmą w nich udział najwyższe Władze Państwa z Prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim na czele.
Pan Prezydent uhonoruje wysokimi odznaczeniami państwowymi wieloletnich, zasłużonych pracowników naszej Uczelni.  W ramach obchodów jubileuszowych, w nowym gmachu Akademii Medycznej w czerwcu 2000 r. odbędzie się Uroczystość wznowienia dyplomów lekarskich absolwentów Wydziału Lekarskiego z 1950 r.
        Z wielką przyjemnością i olbrzymią satysfakcją weźmiemy udział w tych niezwykle ważnych uroczystościach.
Będzie to Święto Akademii - Święto całej społeczności akademickiej.

Prof. dr hab. Janusz Piekarczyk
Rektor AM
Powrót do spisu treści

---

KOMUNIKAT

W pięćdziesiątą rocznicę utworzenia naszej Uczelni, po wielu latach starań zakończona została budowa Rektoratu.
W dniach 25.04 – 6.05.2000 nastąpi  przeniesienie wszystkich jednostek z ul. Filtrowej. W imieniu administracji  przepraszam za wszelkie niedogodności, jakie mogą wystąpić w tym okresie w załatwianiu rozmaitych spraw administracyjnych. Bardzo proszę o wyrozumiałość i ograniczenie w tych terminach w maksymalnym możliwym zakresie wzajemnych kontaktów.
 

Dyrektor AM – mgr inż. J. Żbikowski
Powrót do spisu treści

---

Informacja o pracach Konferencji Rektorów Uczelni Medycznych

Prof. dr hab. Janusz Piekarczyk

        Reforma opieki zdrowotnej, usamodzielnienie szpitali klinicznych, powstanie kas chorych i konsekwencje wynikające z tego faktu stały się bodźcem do znacznego wzmożenia aktywności KRUM.  Konferencja odbyła
8 posiedzeń w okresie 7 miesięcy obecnej kadencji władz uczelni.  Z uwagi na dogodny dojazd do Warszawy, kilka z tych posiedzeń miało miejsce w naszej Uczelni.  Jedno z ważniejszych, podczas którego podsumowaliśmy dotychczasowe inicjatywy Rektorów dotyczące ograniczenia negatywnych skutków reformy dla Wyższych Uczelni medycznych w Polsce, odbyło się w lutym 2000 r., w Warszawie.
        Zebrani Rektorzy przesłali do Premiera Rządu RP Prof. Jerzego Buzka list, w którym zwrócili się z prośbą o podjęcie zdecydowanych kroków naprawczych.  Ponieważ treść listu miała rangę uchwały KRUM, a więc oficjalnego dokumentu, na który spodziewaliśmy się otrzymać możliwie wyczerpującą odpowiedź, pozwolę sobie zacytować go niemal w całości :
"( - ) ..... Jesteśmy zwolennikami głównych założeń reformy i staramy się współpracować z organami rządowymi w jej realizacji.  Dostrzegamy jednak szereg niedoskonałości, a nawet błędów w trybie jej realizacji, które to błędy stanowią poważne zagrożenie dla wysokospecjalistycznej opieki zdrowotnej w Polsce, oraz dla wszystkich pozostałych zadań stawianych przed Wyższymi Szkołami Medycznymi.
        Do zadań także należą: badania naukowe, szkolenie studentów i podyplomowe kształcenie lekarzy, w tym wprowadzanie osiągnięć medycyny światowej do medycyny klinicznej.
        Wszystkie te zadania są niezmiernie ważne, a mogą być prawidłowo realizowane wyłącznie wówczas, gdy uczelnie nasze będą mogły koordynować realizację tych zadań w szpitalach klinicznych.
        Szpitale kliniczne – swą definicją i podstawowymi założeniami statutowymi, tkwią nierozerwalnie w strukturze uczelni medycznej i medycyny akademickiej.
        Bez uczelni i bez kadry naukowo – badawczej, stanowiącej jednocześnie najwyższej klasy specjalistyczną kadrę lekarską, tracą one status szpitali klinicznych.  Niestety, nie chcą tego zrozumieć administratorzy tych szpitali, jak i niektórzy urzędnicy Ministerstwa Zdrowia.
        Konferencja Rektorów Uczelni Medycznych - od roku – bezskutecznie stara się przedłożyć swoje racje na licznych spotkaniach z przedstawicielami naczelnych władz Państwa.

• w 1999 roku odbyliśmy kilka spotkań z kierownictwem Resortu Zdrowia, kolejno: w Krakowie –  w czerwcu, w Lublinie – we wrześniu, w Bydgoszczy - w październiku, oraz w Warszawie – w styczniu bieżącego roku;
• w październiku 1999 r. miało miejsce spotkanie w Gabinecie Pana Premiera, w obecności Ministra Zdrowia i Ministra Edukacji Narodowej;
• w grudniu 1999 r. doszło do spotkania z Panem Prezydentem RP, również z udziałem Ministrów – Zdrowia i Edukacji Narodowej;
• na przełomie ubiegłego i bieżącego roku odbyły się spotkania z przewodniczącymi i przedstawicielami Klubów Poselskich: Unii Wolności, Sojuszu Lewicy Demokratycznej, oraz  Polskiego Stronnictwa Ludowego;
• niedawno, w styczniu b.r. miało miejsce spotkanie z Marszałkiem Sejmu RP;


        W toku przeprowadzonych rozmów przedyskutowaliśmy - wynikające z reform -  zagrożenia dla podstawowych zadań Uczelni Medycznych.  Uzyskaliśmy jednoznaczne poparcie ze strony Klubów Poselskich, które współuczestniczyły w opracowaniu projektu nowelizacji Ustawy o Zakładach Opieki Zdrowotnej.
        Uzyskaliśmy także ustne poparcie przedstawicieli Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministra Nauki, jak również zrozumienie i pisemne poparcie wszystkich akademickich i naukowych ciał kolegialnych, w tym:

• Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich;
• Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego,
• Prezydium i Plenarnego Zgromadzenia PAN.


        Nie udało nam się – natomiast - uzyskać poparcia ani zrozumienia części dyrektorów szpitali klinicznych i części kadry kierowniczej w Ministerstwie Zdrowia.
        Najuprzejmiej zwracamy uwagę Pana Premiera, że wszystkie kompetentne środowiska specjalistyczne i naukowe dostrzegają zagrożenia wynikające z - coraz wyraźniej widocznych - niedoskonałości podjętej reformy.
        Niniejszym oddajemy się do Pańskiej dyspozycji, i oczekujemy, że dana nam będzie możliwość zaproponowania i wdrożenia, w trybie pilnym, programu naprawy.

        Dokument ten podpisany został przez 12 Rektorów Uczelni Medycznych.
        Niestety, do kolejnego posiedzenia KRUM, w dniu 10 marca br., nie otrzymaliśmy jakiejkolwiek odpowiedzi.
        Podczas tego spotkania Rektorzy zwrócili się do Pani Franciszki Cegielskiej - Ministra Zdrowia z pismem wyrażającym głębokie zaniepokojenie pogarszającą się sytuacją ekonomiczną szpitali klinicznych. Oto fragment tego pisma:
        ...... ( - ) Niskie nakłady finansowe, których dysponentami są Kasy Chorych, nie rekompensują wydatków wynikających z prowadzenia stacjonarnego i ambulatoryjnego leczenia w naszych szpitalach.
        Te placówki służby zdrowia, posiadające kadry o najwyższych zawodowych kwalifikacjach, będąc wyposażone w stosowną aparaturę i sprzęt, nie mogą spełniać swoich zadań: dydaktycznych, naukowych, jak też wysokospecjalistycznych usług leczniczych.
        Jest to ewidentnym następstwem limitowania przez Kasy Chorych zarówno liczby chorych leczonych w poszczególnych klinikach, jak i stawki przeznaczonej na jednego chorego. Nadmienić należy, że takie pozycje kosztowe jak, naprawy aparatury, sprzętu oraz remonty - są poza zasięgiem finansowania przez Kasy Chorych.
        Fundusze przeznaczone w 2000 r. przez Kasy Chorych pozwalają na prowadzenie działalności diagnostyczno-leczniczej na poziomie niewiele odbiegającym od finansowania szpitali terenowych.  Niestety, pomimo uprzednich deklaracji, pod względem finansowym Ministerstwo Zdrowia nie zabezpiecza w wystarczającym stopniu procedur wysokospecjalistycznych.
        Zadaniem szpitali klinicznych, w ramach obecnie przeprowadzonej reformy, miały być - między innymi – usługi lecznicze na najwyższym  referencyjnym poziomie.
        Obecne regulacje prawne dotyczą głównie spraw finansowania lecznictwa,
z dbałością o krótkowzroczną ekonomikę, natomiast z całkowitym pominięciem konieczności tworzenia standardów oraz narzędzi prawnych dla nadzoru specjalistycznego
        Rektorzy Uczelni Medycznych postrzegają obecną sytuację szpitali klinicznych jako bardzo groźną i prowadzącą nieuchronnie do ich deprecjacji, jako jednostek uniwersyteckich. Doraźną  tego konsekwencją jest systematyczne zadłużanie się tych jednostek, co wynika - między innymi - z limitowania liczby przyjmowanych  chorych, bez możliwości odesłania chorego, i bez wskazania, gdzie ten chory powinien być leczony.
        Podobne jest pokłosie ustanowienia absurdalnego prawa finansowego,
które pozwala na odliczanie od podatków - wyłącznie kosztów leczenia w niepublicznych ZOZ.
        Szanowna Pani Minister, uważamy, że środki finansowe przeznaczone na opiekę zdrowotną są zdecydowanie zbyt małe. W związku z powyższym, stoimy na stanowisku, iż konieczne jest znaczące podwyższenie składki na ubezpieczenie zdrowotne, a przez to umożliwienie Kasom Chorych, jak i Ministerstwu Zdrowia – zwiększenie nakładów pieniężnych gwarantujących dalsze prowadzenie usług leczniczych w szpitalach klinicznych na należytym - odpowiednio wysokim poziomie.

        W cztery dni po Konferencji Pani Minister otrzymała powyższy list.  Oczekujemy odpowiedzi lub reakcji władz ministerialnych.
        Podjęliśmy też wewnętrzną uchwałę - zobowiązanie, że nie ustaniemy w staraniach o poprawę sytuacji naszych uczelni.  Będziemy pisali i będziemy mówili o błędach tkwiących w założeniach reform i chybionych decyzjach,
w oczekiwaniu, że dana nam będzie kiedyś możliwość wdrożenia rozsądnego, logicznego programu, który powstrzyma negatywne zjawiska w funkcjonowaniu
opieki zdrowotnej i poprawi sytuację Polskich Uczelni Medycznych.
        W trakcie tego samego posiedzenia, nawiązując do wprowadzenia nowych zasad specjalizacji w zawodach medycznych, Konferencja Rektorów zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia z wnioskiem o wdrożenie procedur pozwalających na przyjmowanie, poza limitem, osób zatrudnionych w jednostkach posiadających akredytację do prowadzenia specjalizacji (w tym także doktorantów).

Powrót do spisu treści

---

Wystąpienie na Radzie I  Wydziału Lekarskiego
Akademii Medycznej w Warszawie w dniu 8.03.2000

Prof. dr hab. Tadeusz Tołłoczko

WSPOMNIENIE
Prof. dr hab. med. Jan Nielubowicz

„Abiit non obiit”
Odszedł, ale pamięć o nim nie zaginęła

        Ostatnie zapewne moje wystąpienie na posiedzeniu naszej Rady Wydziału pragnąłbym poświęcić pamięci  mego nauczyciela Pana  Profesora Jana Nielubowicza.
        Będąc po okresie bezpośredniej żałoby, wypowiedź moja nie będzie miała charakteru mowy pogrzebowej, choć z wielkim  smutkiem przyjęliśmy wiadomość o śmierci naszego Nauczyciela.
        My lekarze, tak na co dzień stykający się z nieuniknionymi  prawami życia i śmierci w głębokiej zadumie i żalu, oraz  z większą niż zwykle jaskrawością dostrzegliśmy potęgę praw wieczności. Zdajemy sobie sprawę, że wszyscy „nolens volens” musimy się jednak  z wiecznością pogodzić i pojednać. Pomimo tego pojemność słów jest zbyt mała, by wyrazić smutek i żal.
        Na ziemi jednak jedyną formą przeciwstawienia się śmierci jest tylko pamięć. Pamięć bez zasilania jest jednak zwiędła, bowiem czas ma w tym aspekcie siłę unicestwiającą.
        Chciałbym, ażeby Profesor ożył w naszych wspomnieniach i pragnąłbym przedstawić Jego sylwetkę jako żywą, obecną i współżyjącą w naszej pamięci. Pragnąłbym też przedstawić atmosferę, jaką tworzył i jaką promieniował .
Odczłowieczanie bowiem wielkich ludzi nadaje przedstawianej charakterystyce  znamiona fałszu, na który sobie nie zasłużyli. Jako człowiek Profesor był z założenia Stwórcy niedoskonały. Tak więc jak każdy człowiek miał niedoskonałości, ale jak mało kto  miał liczne, przeliczne talenty i uzdolnienia .
        Pragnąłbym, aby przeszłość związaną z osobą naszego Nauczyciela, -  ten  czas przeszły dokonany,  i wydarzenia ostatecznie już dokonane i nieodwracalne  przedstawić jednak w czasie teraźniejszym.
        Koledzy z pewnością mogą mieć  inny obraz osobowości Profesora , i ten przedstawiany przeze mnie  mogliby z pewnością znacząco wzbogacić. Stanowi to jeszcze jeden dowód, że była to osobowość bardzo bogata. Mój osobisty obraz Profesora to przede wszystkim obraz człowieka wielkiego intelektu.
        Niewątpliwie niezwykle bogata indywidualność i osobowość Profesora przekracza możliwości prostych rozpoznań i przekazów. Jednakże sprowadzenie życiorysu do przedstawienia faktów, wyliczenia zajmowanych stanowisk z precyzyjnym oczywiście podawaniem dat, oznaczałby brak umiejętności odczytywania głębi i bogactwa myśli.  Tak bowiem tylko powierzchowni gorliwcy wypełniają, odczytują i interpretują formularze personalne.
        Natomiast żaden formularz z życiorysem Prof. J. Nielubowicza nie jest w stanie oddać ani "ducha" Jego bogatego i barwnego spektrum osobowości, ani motywów Jego działania. Bo to, że ktoś piastował nawet wysokie stanowisko zupełnie nie dowodzi, że miał do tego myślowe, osobowe i moralne kwalifikacje. Z życia codziennego wiemy, że nawet bardzo wysokie stanowiska zajmować można tylko z tytułu powiązań organizacyjnych, rodzinnych, finansowych. Czasami wylicza się tylko zajmowane przez prezentowaną osobę stanowiska, ale jaki był z tego myślowy i społeczny pożytek, tego bardzo często nie jest w stanie się dopatrzyć  ani autor, ani czytelnik biografii lub wspomnień.
        Ponadto jakże często współcześnie się zdarza, że ktoś nie zostaje powołanym na odpowiedzialne stanowisko tylko dlatego, że właśnie ma do tego wprost wyjątkowe kwalifikacje i predyspozycje. Stanowić to bowiem może potencjalne zagrożenie dla decydentów. Tak więc wyliczanie tylko zajmowanych stanowisk, oraz samych  faktów, choć ozdabianych superlatywami bez doszukiwania się w nich myśli i treści, spłyca wspomnienie  przedstawianej osobowości.
        Osobowość Profesora Nielubowicza przerastała jednak te w okresie naszego życia obowiązujące i z wielką pieczołowitością realizowane właśnie reguły gry i uwarunkowania. Wszystkie stanowiska, jakie piastował i wszystkie zaszczyty i honory, jakie uzyskał wynikały z pełnej oczywistości Jego kwalifikacji i zasług.
        Życie pojmował jako przestrzeń wypełnioną powinnościami i dlatego pozostawił po sobie olbrzymi dorobek naukowy, stworzoną przez siebie naukową szkołę chirurgiczną i wielką rodzinę uczniów.
        „Nil est in homine bona mente melius”. To powszechnie znane już motto nie było tylko ornamentem przy wejściu do Kliniki. To była dewiza, która obowiązywała nas wszystkich i na tej myśli kształtowane były osobowości wszystkich pracowników Kliniki.
        Często powtarzaną również dewizą Profesora było: „Myśl mądrze i czyń dobro”. Przekonany jednak jestem, że dobro, które czynił nie wynikało jednak nigdy z chwilowego nastroju. Myślę, że był to zawsze akt intelektualny, wynikający ze świadomości sensu i celowości czynienia dobra i tworzenia postępu.
        Odnoszę też wrażenie, że dla Profesora ważniejsze było to, co myśli o swoich uczuciach niż to, co czuje. Jest rzeczą zupełnie oczywistą, że umysł człowieka posiada skłonność do kierowania się  tym, co lubi. Profesor natomiast lubił to, co było owocem Jego myśli.
        Profesor żył i działał w okresie niespotykanej ekspansji nauki i jej praktycznych zastosowań.  W działalności Profesora, a przez to i w pracy wszystkich asystentów trudno byłoby oddzielić działalność naukową, dydaktyczną i lekarską. W prowadzonej przez Profesora Klinice działalność naukowa wchodziła w codzienność i Profesor zawsze twierdził, że jeden  wyleczony chory ma wartość odkrycia naukowego. Stwierdzenie to nie obejmuje oczywiście postępowania rutynowego. Toteż dla Profesora nauka była zawsze  tylko środkiem,  a  nie celem. Żył też pełnią lekarskiego akademickiego życia uzyskując dwukrotnie zaufanie środowiska akademickiego poprzez wybór na stanowisko Rektora.
        Był pierwszym mistrzem myślenia patofizjologicznego w chirurgii, rozumianym jako ciągłe poszukiwanie nowego wyzwania i jako metody nadającej chirurgii naukowe oblicze. Na tej podstawie oparte było właśnie poszukiwanie i wyjaśnianie klinicznych problemów. Za swoją  powinność jako człowieka nauki uważał  troskę o należyty poziom dyscypliny, którą uprawiał. Dlatego też w sposób oczywisty wpływał na współczesny Mu kształt polskiej chirurgii.
        Profesor wychował 20 samodzielnych pracowników nauki. Niezwykłą rolę w procesie wychowawczym odgrywał osobisty przykład. Własnym przykładem wpajał  przekonanie  i wiarę w ogromną wartość pracy, a zwłaszcza intensywnej  pracy myślowej.
        Już w latach sześćdziesiątych, jeszcze w Szpitalu Dzieciątka Jezus przy ul. Nowogrodzkiej w środy od godziny 17 – 19  Profesor przebywający w swoim gabinecie był dla nikogo niedostępny, bo w tym właśnie czasie przygotowywał się do czwartkowego wykładu dla studentów.
        Odznaczał się Profesor niezwykłym darem spostrzegania problemów i rzeczy powszechnie przeoczanych. W lot chwytał i  precyzyjnie formułował również wypowiadane przez asystentów myśli. Odznaczał się też  darem dostrzegania   ukrytych nieraz uzdolnień i predyspozycji swoich uczniów i współpracowników, którym powierzał odpowiednie zadania.
        Trochę cierpko mówiło się, że Profesor jest wielkim aktorem. Niewątpliwie aktorem był. Wielkim aktorem, ale też i  równocześnie wielkim reżyserem, realizującym własny scenariusz napisany według własnych przemyśleń i kryteriów.
        Pozwolę sobie przedstawić kilka sytuacyjnych wypowiedzi Profesora,  których albo byłem świadkiem, albo które były wypowiedziane w rozmowie ze mną.
        Już w rok po przejęciu funkcji Kierownika Kliniki jednoznacznie stwierdził, że odniesie na tym stanowisku sukces,  ponieważ jak się wyraził: „.....w niedziele dosłownie wszyscy asystenci przychodzili do swoich chorych”. Myśmy zresztą wszyscy uważali to za swój zupełnie naturalny obowiązek.
        We wczesnym okresie swojej pracy Profesor poważnie zachorował i mówił mi później, że gdyby nie mógł ze względów zdrowotnych poświęcić się chirurgii, to wybrałby radiologię.
        Przechodząc z Kliniki do Szpitala Grochowskiego poprosiłem Profesora o radę w sprawie „personalnej polityki” w odniesieniu do asystentów. Profesor doradził realizację „teorii zwiędłego liścia”.  Jak ktoś nie umie, lub nie chce pracować to sam zwiędnie i spadnie – brzmiała odpowiedź.. Po latach myślę, że Profesor nie uwzględnił jednak tym razem możliwości pozamerytorycznych administracyjno–politycznych wpływów.
        Kiedyś chorując na grypę przez tydzień nie przychodziłem do Kliniki do pracy.  W piątek, czując się wyraźnie lepiej poszedłem na koncert do Filharmonii. Pierwszą napotkaną osobą był Profesor. Poczułem się bardzo zakłopotany. W poniedziałek myjąc się do operacji Profesor spytał: „Jak się panu podobał koncert”. Odpowiedziałem, że Czajkowski jest moim najbardziej ulubionym kompozytorem. To niedobrze ! To bardzo niedobrze – powiedział Profesor. Jest Pan sentymentalny!
        Szukając przyczyn dlaczego tzw. „Choroba Buergera” występuje prawie wyłącznie u mężczyzn, miałem życiową okazję odbycia wielu naukowych dysput z P. Prof. J. Nielubowiczem i Prof. W. Hartwigiem. Na zakończenie jednej z takich dyskusji przedstawiałem Profesorowi. ścieżkę sterydogenezy  - od cholesterolu do estrogenów wykazując, że  w rozwoju filogenetycznym estrogeny są na wyższym poziomie  ewolucji niż androgeny.  Na to Profesor udając oburzenie powiedział: Kolego! -  Coś podobnego! Co Pan mi takie rzeczy opowiada! Mój wywód, że jednak najpierw był Adam a potem Ewa, że estrogeny są chemicznie związkami bardziej aromatycznymi niż androgeny Profesor przerwał: „Dość ! Kolego do rzeczy! Pan ciągle jednokierunkowo zbacza z tematu! Lepiej będzie jak  pan przestanie zajmować się kobietami, a weźmie się za naukę.
        Przedstawiając na posiedzeniu naukowym problem leczenia omawianej choroby powiedziałem, że śmiertelność okołooperacyjna wynosi tylko 2%. - Aż 2 % - poprawił mnie Profesor.
Jednemu z kolegów, który podczas dyskusji  w sprawach akademickich spytał: ”......to co Pan Profesor myśli..... na ten temat”? Profesor odpowiedział: „Ja nie myślę kolego, ja wiem".
        W jednej z ostatnich naszych rozmów już  po moim wykładzie podczas ostatniej  inauguracji roku akademickiego na UW i AM  w odniesieniu do poruszonego przeze mnie problemu „: nadziei” odniosłem wrażenie, że Profesor  ocenia nadzieję - określiłbym - jako wartość,  ale jednak jako „wartość pozamyślową”, ponieważ jakże często nadzieja odzwierciedla tylko życzenie, marzenie. I rzeczywiście. Jak się okazuje od nadmiaru nadziei można nie tylko rozczarować się, a czasem nawet ogłupieć.
        W dalszej części rozmowy poruszyłem złożoność problemu przypadku i szczęścia w życiu. Odpowiedź  Profesora streściłbym  następująco  „Szczęście to ja miałem, ale musiałem na nie ciężko zapracować”.
        Powtórzę też z mego wykładu inauguracyjnego bardzo znamienną wypowiedź Profesora. Podczas jednej ze zwykłych, codziennych, przypadkowych  rozmów nauczyciela z uczniem w okresie, gdy wystrzelono pierwszego sputnika (a było to wówczas wielkie wydarzenie) P. Prof. Nielubowicz powiedział mi: „Czy wiesz dlaczego sputniki latają ?” – „Bo ogrom myśli ludzkiej zawarty został w małej przestrzeni”.
        Śmierć Profesora oznacza koniec pewnej epoki, którą współtworzył i rozwijał  i w ten sposób kształtował współczesność.
        Pozostały na trwale jednak wartości, które reprezentował. Z wielkiej mnogości tych wartości wymienię tu tylko wielką intelektualną perfekcję jako wartość deficytową we współczesnych czasach.  Profesor odznaczał się też wyjątkową biegłością i   zręcznością w pracy intelektualnej. Nigdy nie dostrzegłem, ażeby tok myślenia i rozumowania Profesora przebiegał według metody „wishful thinking”.
        Z pewnością Profesor czuł się człowiekiem szczęśliwym, z tytułu spełnienia swojej życiowej pasji, aczkolwiek, jak sam mi w ostatnich naszych rozmowach mówił, to bardzo wielu zamierzeń nie  udało mu się już  zrealizować. Jest to zresztą los wielkich osobowości, które nigdy nie spoczywają na laurach.
        Był też z pewnością  człowiekiem szczęśliwym tym rodzajem szczęścia, które daje satysfakcję ze spełnienia się w zawodzie, który wybrał i umiłował, i któremu się poświęcił dosłownie do ostatniego dnia swego życia. Osiągnął bowiem niezaprzeczalny sukces w pracy. Sukces doceniony zarówno w Kraju, jak i zagranicą.
        Pracy nie traktował nigdy jako konieczność zarabiania pieniędzy, lecz jako pasję wypełniająca życie. Pieniądze nigdy nie były ani celem, ani  miarą sukcesu własnego. Nie były też miarą wartości innych. Profesor w zasadzie nie dostrzegał też bytowych problemów finansowych swoich współpracowników, ale gdyby je dostrzegł to by z pewnością docenił.
        Sam był Autorem własnego sukcesu dokładnie przez siebie przemyślanego, zaplanowanego i z wielkim poświęceniem osobistym, oraz z pełnym wykorzystaniem  wszystkich swoich talentów, uzdolnień i możliwości zrealizowanego.
        W sposób niewątpliwy umiał zorganizować i kierować pracą zespołową, co również przyczyniało się do osiągnięcia zespołowego i Jego osobistego sukcesu. Miarą sukcesu  zawodowego była zawsze wartość praktyczna  prowadzonych prac naukowych  znajdujących zastosowanie w chirurgicznej metodyce niesienia pomocy chorym.
        Jak każdy człowiek, a zwłaszcza jak każda wielka osobowość dążył   do pozostawienia po sobie trwałego śladu przy pełnej świadomości nieuniknionego procesu przemijania. Pozostawił dla potomności bardzo dokładnie i w szczegółach opracowany wykaz swych prac i dokonań. Jest to imponujący wykaz.  Myślę, że dominującą cechą osobowości Profesora była „potęga rozumu” i wyrażam wrażenie i opinię,  że nic się u Niego nie działo w sferze podświadomości.  Na podświadomość Profesor nie miał miejsca.
        Każdy człowiek ma w swoim życiu własne zadania do spełnienia. W każdym z tych zadań ma się rozegrać życiowa próba wartości człowieka. Tą życiową próbę wartości człowieka jaka przypadła, Profesorowi można z pewnością nazwać misją.
         Życie należy też rozumieć jako „istnienie dla”. Są bowiem takie wartości, „dla” których  warto jest życie poświęcać. Tymi wartościami dla Profesora były medycyna, nauką i dydaktyka. Wartości te traktował jako równoważne. Ich  wspólnym mianownikiem była zawsze myśl.
        Ożywiała Go zawsze pasja  poszukiwania. Był bezkompromisowy, a przy tym nigdy nie  reagował emocjonalnie - nic dziwnego, że nie musiał podobać się każdemu. Wielokrotnie miałem wrażenie, że uzewnętrzniane emocje były jednak i tak myślowo sterowane.
        Sylwetka Profesora pozostanie w naszej pamięci jako symbol wielkiej świetności chirurgii polskiej.
        Medycyny można się nauczyć – lekarzem trzeba się urodzić. I choć przekonany jestem, że gdyby Profesor  został  np. prawnikiem , teologiem, historykiem,  psychologiem czy  agronomem , to z pewnością również zostałby Profesorem i również tworzyłby postęp w tych dziedzinach. Była to więc wielka umysłowość. Wybrał jednak medycynę. Wybrał chirurgię. Profesor lekarzem się urodził. Był to „ Medicus Magnus”.
 

Powrót do spisu treści

---

Jan Nielubowicz – WSPOMNIENIE

Prof. dr. hab. Jerzy Szczerbań

        Zmarł profesor Jan Nielubowicz – nauczyciel i przyjaciel wielu z nas. Miał niezwykle bezpośredni stosunek do swoich współpracowników. Niezależnie od ich statusu w hierarchii akademickiej oraz pozycji zawodowej. Interesował się postępem każdego z nich. Zdobywanie wiedzy i doświadczenia, rozwój naukowy i zawodowy był najważniejszym miernikiem oceny Jego asystentów. Obdarzał ich swoim zaufaniem i powierzał ambitne zadania. Rozumiał, że dla rozwoju chirurga, dla samodzielnego rozwiązywania klinicznych i  operacyjnych problemów, niezbędna jest swoboda działania i nieskrępowane myślenie. Dbał o to, aby chirurga przy stole operacyjnym nie paraliżował strach przed sankcjami ze strony przełożonego. Zawsze w trudnych sytuacjach, służył radą i pomocą i nigdy nie okazywał publicznie swojego niezadowolenia. Nigdy nie lekceważył opinii swoich współpracowników. Dzielił się z nimi swoimi wątpliwościami i nie udawał, że ich nie ma. Wzmacniało to  poczucie więzi i harmonii w zespole. Rozumiał, że siła działania – zdolność do dokonań w chirurgii, zależy od wysiłku zespołowego. Toteż do konsolidacji zespołu przywiązywał bodaj największą wagę. I, być może, w tym właśnie tkwił sekret sukcesu profesora Nielubowicza.
        Wzajemne relacje ze swoimi współpracownikami opierał na równości i szacunku. Jeśli zaś czynił uwagi, a miał przecież taki obowiązek, by błędy lub uchybienia jednych były przestrogą i nauką dla innych,  to robił to w sposób taktowny i wyrozumiały. Ów partnerski stosunek przełożonego do zespołu, jak i do każdego jego członka z osobna tworzył atmosferę przyjaźni, zapału do pracy i rzetelności. Profesor zjednywał ludzi, bo traktował ich poważnie. Wszyscy bardzo sobie cenili ten nowy w polskiej tradycji akademickiej partnerski układ między profesorem a asystentem. Nie było dystansu, ale nie było też demoralizującej poufałości. Dyscyplina była świadoma, wynikająca z poczucia obowiązku, nie zaś wymuszona rygorami i formalnymi nakazami.
        Opisać  Jana Nielubowicza to zadanie nader skomplikowane. Osobowość wielowymiarowa, silna i zdeterminowana  w dążeniach i pokonująca własne ludzkie słabości. Miał ogromne poczucie obowiązku wobec misji, którą sobie wyznaczył. Był bowiem jednym z tych, którzy znaczą historię. Zapisał się w historii polskiej chirurgii jako innowator i animator postępu. Przeniósł do polskiej chirurgii szereg osiągnięć ówczesnej chirurgii światowej. Z równą pasją zajmował się chirurgią doświadczalną, kliniczną, nowymi technikami operacyjnymi, diagnostyką wizualizacyjną, zakażeniami wewnątrzszpitalnymi, jak i procesem nauczania i oceniania wiedzy.
        Być może po wielu latach od tamtych wydarzeń obraz ten jest nieco wyidealizowany. Pamięć o Zmarłym – człowieku wielkich dokonań -  skłania do refleksji nad mechanizmami sukcesu, który był jego udziałem. Ale liczni Jego kliniczni „descendenci”, owi uczestnicy czy, jak zawsze to podkreślał, współtwórcy sukcesu „szkoły Nielubowicza” również osiągnęli wymierny sukces w nauce i zawodzie. Toteż  poczucie wdzięczności tych, którzy po Nim zostali, także kształtuje obraz  tamtych lat i Jego samego.
        Na czym polegał fenomen Nielubowicza? Człowieka wielce zasłużonego, uznanego, ale i kontrowersyjnego. Przez niektórych krytykowanego za „gwiazdorstwo” . Spektakularne osiągnięcia kliniczne i naukowe, błyskotliwe, wykłady w po brzegi wypełnionych audytoriach przysparzały Mu popularności, ale i rodziły oponentów. Tych, co, jak mawiał, bardziej cieszą cudze niepowodzenia  niż  własne sukcesy. To znane wśród osób publicznych zjawisko, wywodzące się z kompleksów, jest jedynie dowodem na obiektywnie istniejące wartości.  Do gwiazdorstwa w chirurgii, tak na nie podatnej, miał jednoznacznie negatywny stosunek. Uważał, że czas gwiazdorów, „szybkich” chirurgów – rekordzistów minął wraz z wprowadzeniem nowoczesnej anestezjologii czyniącej operację chirurgiczną bezpieczną i umożliwiającej poszerzenie zakresu chirurgicznej interwencji poza granice uznawane dotąd za niemożliwe.  Pracę zespołową uważał za znak czasu i sprawcę trwałego postępu. Możliwość podjęcia rozległej operacji i zespołowe jej wykonanie otworzyło drogę nowym dziedzinom chirurgii, w tym, bodaj najważniejszego Jego dzieła – transplantologii.
        Miałem zaszczyt w imieniu licznych uczniów i współpracowników profesora Nielubowicza,  na kilka miesięcy przed Jego śmiercią, być promotorem Jego doktoratu honoris causa, nadanego Mu przez jego własną Alma Mater  - warszawską Akademię Medyczną. Wśród wielu zaszczytów i godności, którymi Go za Jego osiągnięcia obdarowano, tę nadaną mu przez „swoich” i ostatnią w jego pracowitym życiu, cenił szczególnie. Nadanie najwyższej godności naukowej pozostającej w dyspozycji Uczelni było wyrazem jej uznania dla zasług indywidualnych wybitnego uczonego polskiego, sprawiedliwym  złożeniem hołdu i źródłem satysfakcji dla środowiska naukowego i bardzo  licznych uczniów i kontynuatorów dzieła Profesora.  Uroczystość wręczenia dyplomu odbyła się w dn. 25 czerwca 1999 roku na Zamku Królewskim w pełnej gali akademickiej. W obecnym, pośmiertnym wspomnieniu o profesorze Nielubowiczu pozwolę sobie powołać się na laudację, którą miałem zaszczyt wygłosić  podczas tego doniosłego, a tak wysoko cenionego przez Profesora aktu.
        Bardzo wcześnie w swojej karierze naukowej Prof. Nielubowicz zrozumiał, ze powojenna chirurgia polska, wymaga wyrównania zapóźnień i, że postęp leży w jej szerokim otwarciu na świat, w międzynarodowych kontaktach, w zorientowaniu jej na nowatorską  i  wzbogacającą w nowe możliwości naukę chirurgiczną, reprezentowaną zwłaszcza przez ośrodki anglosaskie. Był świadom faktu, że klinika chirurgiczna w Polsce wymagała znacznego poszerzenia platformy naukowej o nauki podstawowe, inspirujące nowe myślenie i wnoszące do klinicznych badań naukowych pozaempiryczny rygor dowodu naukowego. Zgodnie z prawdą, że postęp rodzi się we współdziałaniu różnych specjalności i dyscyplin i że pole dla innowacji leży na pograniczu dyscyplin, skutecznie zabiegał o stworzenie międzydyscyplinarnej płaszczyzny do rozwiązywania problemów patologii chirurgicznej. Angażował do wspólnych dyskusji o kazuistyce i problemach współczesnej chirurgii wybitnych uczonych i ekspertów z wielu  (niekiedy pozornie odległych) dziedzin jak  bakteriologia, farmakologia, nefrologia, urologia, neurologia, radiologia i, rzecz jasna, duża grupa specjalności chorób wewnętrznych. Samą zaś metodę chirurgiczną, co zasługuje na szczególne podkreślenie, oparł o szeroko zakrojone badania doświadczalne. Otworzył w ten sposób perspektywy dla rozwoju  wielu nowych obszarów  chirurgii specjalistycznej.
        Profesor Nielubowicz był chirurgiem wielce wszechstronnym. Dziś fenomen prawie niespotykany. Zakres problematyki, którą uprawiał jako chirurg i uczony jest imponujący. Dotyczyło to takich dziedzin współczesnej medycyny jak: transplantologia  - (w roku 1966 dokonał pierwszego przeszczepienia nerki w Polsce); chirurgia naczyniowa (wniósł wielki wkład w rozwój w Polsce chirurgii tętnic obwodowych, tętniaków aorty brzusznej, chirurgia żył); chirurgia układu chłonnego (był twórcą pierwszej na świecie pomysłowej operacji zespolenia węzła chłonnego z żyłą w leczeniu obrzęku chłonnego); chirurgia rekonstrukcyjna  (zwłaszcza złożone operacje naprawcze w jatrogennym uszkodzeniu dróg żółciowych, tzw. „kalectwo” dróg żółciowych); chirurgia wątroby (dotąd “zona noli me tangere”) z resekcją tkanki wątrobowej i nowatorską pozaustrojową perfuzją wątroby świni w leczeniu ostrej niewydolności wątroby). Wdrożył na dużą skalę chirurgię nadciśnienia wrotnego (opracowywał szereg wariantów operacji zespolenia  żyły wrotnej z układem żyły głównej dolnej z  wprowadzeniem szeregu modyfikacji technicznych). Z pasją zajmował się nowoczesną chirurgią endokrynologiczną (operując nadczynność przytarczyc, zespoły nadnerczowe, wyspiaki trzustki). Szczególne miejsce w naukowej i klinicznej działalności  profesora zajmowało  nadciśnienie naczyniowo-nerkowe. Zajmował się także chirurgią klatki piersiowej ( nowotwory przełyku , guzy śródpiersia, np. tymektomia w leczeniu myastenia gravis). Był też, w pewnym sensie, prekur sorem nowoczesnej zaawansowanej anestezjologii (stosował  w swojej klinice hipotermię i hibernację).
        Dorobek kariery akademickiej Prof. Nielubowicza niech ilustrują niektóre liczby.
        Opublikował  576 prac naukowych z tego 98 w czasopismach zagranicznych.
Był promotorem 50 doktoratów i opiekunem 20 przewodów habilitacyjnych (ponad połowa z habilitowanych przez profesora Nielubowicza  jest obecnie profesorami). Pięć uczelni nadało mu godność doktora honoris causa. Był członkiem honorowym Royal College of Surgeons (England), członkiem honorowym American College of Surgeons. Ponadto był członkiem 14 innych zagranicznych towarzystwach naukowych. Był wielokrotnie zapraszany przez renomowane ośrodki uniwersyteckie na świecie jako visiting professor. Wygłosił 137 wykładów zagranicą.
        Posiadał liczne odznaczenia: m.in. Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski, Papieski Order Komandorii z Gwiazdą Orderu Św. Sylwestra, Medal Komisji Edukacji  Narodowej i szereg innych.
        Swój ogromny dorobek naukowy, zawodowy i aktywność społeczną prof. Nielubowicz  zawdzięczał niezwykłej pracowitości, dynamizmowi, stałemu sięganiu po nowe  i poczuciu misji wobec chorego, polskiej chirurgii i młodzieży medycznej.
        Zespołowi swoich współpracowników i uczniów zaszczepił wiele wartości moralnych, ogólnoludzkich i akademickich. Zasiał ziarno nowoczesności, niestandardowego myślenia, dążenia do nowatorstwa i nie spoczywania na laurach. W swojej dalekowzroczności, wszystkich swoich uczniów zetknął z postępem współczesnej chirurgii na świecie. Dzięki jego staraniom wszyscy odbyli długotrwałe staże szkoleniowe w renomowanych ośrodkach  zagranicznych. Wtedy, kiedy Polsce było to najbardziej potrzebne. Wreszcie stworzył niepowtarzalny i, niestety, nie dość pielęgnowany dziś, nastrój przyjaźni, entuzjazmu i wzajemnego respektu.
        Prof. Nielubowicz  zawsze prezentował pogląd, że nowoczesna “wielka” chirurgia, której m.in. był prekursorem w Polsce, wymaga odważnych decyzji, odpowiedzialności, rozległej i odnawianej wiedzy, wysokich kompetencji technicznych.
        Cenił mądrość. Na dowód nad wejściem do starej I Kliniki Chirurgicznej w Szpitalu Dzieciątka Jezus, gdzie spędził ogromną część swojego zawodowego życia zawiesił maksymę zapożyczoną z portyku domu Długosza w Krakowie: „Nil est in homine bona mente melius” .
        W Jego gabinecie w mieszkaniu na Saskiej Kępie, na miejscu honorowym na ścianie widniała inna mądrość – z dwunastowiecznego inkunabułu - modlitwa Majmonidesa, hebrajskiego filozofa, teologa i lekarza z Kairu. Stanowiła ona, jak sądzę, kwintesencję filozofii życia Profesora.  Oto ona:
        „Boże, napełnij duszę moją miłością dla mojej sztuki i dla wszystkich stworzeń.
Nie dopuść, aby pragnienie zarobku lub poszukiwanie sławy kierowały sztuką moją
..........
        Niechaj umysł mój przy obcowaniu z chorymi pozostanie jasny, nie obarczony żadną myślą uboczną, ażeby wyraźnie uprzytomnił sobie czego, nauczyło go doświadczenie i wiedza, gdyż wielkie i wspaniałe są dociekania naukowe, których celem jest podtrzymywanie życia i zdrowia wszystkich stworzeń.
        Spraw, aby moi chorzy mogli zaufać mnie i mojej sztuce.
        Jeśli nieuki potępiają mnie i wyśmiewają, spraw ażeby ukochanie mojego zawodu było puklerzem, czyniącym mnie niewzruszonym, bym mógł wytrwać w prawdzie bez względu na znaczenie, rozgłos lub wiek moich nieprzyjaciół.
        Użycz mi Boże mój, wyrozumiałości i cierpliwości wobec chorych upartych i grubiańskich.
        Spraw, abym był we wszystkim umiarkowany, lecz nienasycony w umiłowaniu wiedzy.
        Oddal ode mnie przekonanie, że wszystko potrafię.
        Daj mi siłę, wolę i możność rozszerzenia swych wiadomości, dzisiaj jeszcze bowiem mogę odkryć w świadomości swej rzeczy, których istnienia wczoraj nie przypuszczałem, ponieważ wiedza jest olbrzymia, a umysł ludzki sięga wciąż naprzód.

Sentencjom tym pozostał wierny do końca życia.

Powrót do spisu treści

---

„NASZ STARY”

Prof. dr hab. Bogdan Michałowicz

        Mówiąc do nas o sobie często używał określenia „Wasz Stary” albo „Nielub”,  nic więc też dziwnego, że nie obrażał się słysząc, jak Jego asystenci rozmawiając między sobą też Go tak nazywali. Nie tylko wiedział, ale wyraźnie o tym mówił, że autorytetu nie buduje się na sztucznym stwarzaniu dystansu między szefem, a podwładnymi. A to, że cieszył się w „swojej drużynie” ogromnym autorytetem, nie budziło nigdy wątpliwości.
        O osiągnięciach naukowych Profesora Jana Nielubowicza, Jego dokonaniach na polu tworzenia nowoczesnej chirurgii, talentach dydaktycznych itp. powiedziano już i napisano wiele, nie chciałbym więc tego po raz kolejny powtarzać. Czuję natomiast potrzebę podzielenia się swoimi refleksjami na temat fascynującej mnie osobowości Człowieka, który umiał tak zintegrować grupę ludzi o różnych charakterach, temperamentach i poglądach, że utożsamiali się ze swoją Kliniką, że potrafili wspólnie, dobrowolnie i bez przymusu podejmować zarówno mrówczą pracę naukową, jak herkulesowe wysiłki przy stole operacyjnym. „Drużyna Nieluba” przez wiele lat wyróżniała się w swoim środowisku , a On sam uważał ją za wspaniały zespół, bez którego nie byłby w stanie osiągnąć tylu sukcesów.
        W swoim wykładzie wygłoszonym na uroczystości wręczenia doktoratu honoris causa w  czerwcu 1999 r. mówił Profesor Nielubowicz o tym, że swoich współpracowników traktował jak przyjaciół, partnerów i doradców. Nie był to frazes, tak było naprawdę. Od pierwszego kontaktu z Profesorem  wyraźnie odczuwało się (także wtedy, gdy mówił: „jak Pan chce ze mną pracować, to wycisnę Pana, jak cytrynę”), że jest się traktowanym poważnie i ze zrozumieniem, jako potencjalny współautor wielkiego dzieła, a nie jako wyrobnik niezbędny do realizacji wielkich planów szefa. Często rozmawiał z nami o swoich planach dotyczących Kliniki,  jej organizacji, kierunków rozwoju, projektów prac naukowych itp. Choć plany te były dokładnie przemyślane i sprecyzowane, nie przeszkadzało Mu to radzić się swoich współpracowników, zasięgać ich opinii i wysłuchiwać uwag (także krytycznych). Świadomy swojej wielkiej wiedzy, nie uważał się za nieomylnego i nie głosił „prawd objawionych”. Dyskusję, w której ścierają się różne, często sprzeczne ze sobą poglądy, uważał za niezbędny warunek wszelkiego postępu. Dlatego też dbał o to, by na posiedzeniach klinicznych, spotkaniach naukowych w zakładzie doświadczalnym, czy przy omawianiu leczonych chorych, każdy miał możliwość wypowiedzieć swoje zdanie. Nie pamiętam, by kiedykolwiek jakąś, nawet na pozór głupią, wypowiedź zlekceważył. Swoich asystentów i studentów zachęcał do zadawania pytań. Wielokrotnie powtarzał: „pamiętajcie, że nie ma głupich pytań, żadnego nie należy lekceważyć, na każde trzeba starać się mądrze odpowiedzieć”. Wiedział, że sam nie jest w stanie ani wszystkiego zrobić, ani wszystkiego umieć. Dlatego też wysyłał swych asystentów do różnych ośrodków, wskazując każdemu, czego się ma nauczyć, by później Profesor i koledzy mogli się tego nauczyć od niego. Nie martwił się tym, że ktoś z Jego zespołu może w pewnej dziedzinie okazać się bardziej kompetentnym od Niego.
        Często wspominamy, jak Profesor uczył nas nowoczesnej chirurgii i wprowadzał w arkana badań naukowych, dzięki którym zespół I Kliniki Chirurgicznej mógł się poszczycić znaczącymi, nie tylko w skali kraju, osiągnięciami. Pragnąłbym w tym miejscu przypomnieć o tym, co dziś, w dobie technik multimedialnych, wydaje się bardzo odległe, a co przed blisko 40 laty walnie przyczyniło się do sukcesów Kliniki. Profesor uczył nas także nowoczesnej formy prezentacji referatów i doniesień naukowych, wiedząc, że poza tym, co ma się do przedstawienia, ważne jest,  jak się to przedstawia.. W czasach, kiedy na posiedzeniach naukowych panował obyczaj odczytywania z kartki przydługich referatów,  swobodne i zwięzłe wygłoszenie swojej kwestii „pod przezrocza” zdarzało się raczej rzadko. Profesor akceptował tylko taką formę. Każdy  zjazd czy sympozjum poprzedzone więc były najpierw starannym przygotowaniem przezroczy, a następnie indywidualnymi i publicznymi próbami wystąpień. Nieodłącznym rekwizytem tych prób stał się stoper, gdyż czas trwania wystąpienia musiał co do minuty zgadzać się z zaplanowanym. Główny Reżyser zwracał uwagę na wszystko: na jakość przygotowanych przezroczy,  sposób zachowania się prelegenta, wyraźną i zrozumiałą wymowę, umiejętność zestrojenia wypowiedzi z przezroczami, a nade wszystko na precyzję i zwięzłość w przedstawieniu problemu. Zasada „maximum treści przy minimalnej liczbie słów” oznaczała w praktyce usunięcie z tekstu każdego niepotrzebnego zdania i słowa (Profesor lubił przytaczać porównanie ze statkiem kosmicznym, w którym w bardzo małej przestrzeni udało się zamknąć bardzo wiele skomplikowanych urządzeń). Tę samą zasadę stosował korygując teksty publikacji, artykułów, prac doktorskich itp. Jeżeli znajdował w  nich jakieś frazesy, ogólniki czy ozdobniki, wykreślał je bezlitośnie, a autorowi doradzał: „Pan się może zapisz do Związku Literatów i pisz Pan wiersze”. Z równą pasją tępił  żargon medyczny, co wyszukane zwroty typu „dolegliwości bólowe” (zamiast „ból”) czy „chory zaprezentował epizod zasłabnięcia” (zamiast „chory zemdlał”).
        Jeszcze staranniej trzeba było przygotowywać wystąpienia w obcych językach. Fakt, że ktoś słabo znał język, nie oznaczało, że nie miał w nim wygłaszać referatu - Profesor pomógł przygotować tekst i skorygował wymowę, a dobre przezrocza służyły za „ściągawkę”. Pamiętam jednego z kolegów, który kompletnie nie znając rosyjskiego, wkuwał przed wyjazdem do Moskwy fonetycznie napisany tekst i wzdychał  „Boże, żeby tylko Stary nie wpadł na pomysł wysłania nas z referatami do Chin”
        Zespół pracowników Kliniki konsolidował się w osobliwym na owe czasy klimacie, który zawdzięczaliśmy temu, że Profesor nie tylko tworzył nowoczesną chirurgię, ale także dbał o stworzenie nowych obyczajów obcowania ze swoimi współpracownikami. Różniły się one zdecydowanie od panującego dość powszechnie „feudalnego” modelu. Już od pierwszych dni swych rządów w Klinice nie pozwalał zebranym na odprawę wstawać, gdy wchodził na salę. Podobnie zresztą, nie pozwalał wstawać studentom, gdy wchodził na salę wykładową. Mówił: „to nie przedszkole, tu spotykają się dorośli ludzie!”. Pamiętam zdumienie przychodzących do nas na staż kolegów z innych klinik, gdzie niepoderwanie się z krzesła na widok szefa uznane byłoby za obrazę majestatu. Studentów spóźniających się na wykład nie karcił, lecz dziękował im za to, że pomimo przeszkód jakoś dotarli, bo widać im na tym zależało.
        Poza wyjątkowymi sytuacjami, gdy musiał coś pilnie napisać, czy przygotować wykład, Jego gabinet był dla wszystkich otwarty, nie było antyszambrowania i zapisywania się na audiencję. O każdej porze nawet najmłodsi mogli do Niego przyjść ze swoimi problemami. Jeżeli był bardzo zajęty, przepraszał, ale nigdy nie dawał odczuć, że ktoś mu przeszkadza. Nie przywiązywał też wagi do tytułów, wykpiwał zamiłowanie do zdobywania zaszczytów, za którymi nie kryły się prawdziwe zasługi. Lubił cytować rosyjską fraszkę: „zasiedajet Graf Dumduk Akadiemik wsiech nauk;  ot czewo takaja czest’? ot towo, czto żopa jast’!” Speszonemu interesantowi, który przepraszał, że zamiast „Panie Profesorze” wymknęło mu się  „Proszę Pana”, mówił: „ważne jest to, co Pan masz mi do powiedzenia, a nie to, jak Pan się do mnie zwracasz, możesz Pan mówić Panie Janku i też zrozumiem, że to o mnie chodzi”.  Starał się być primus inter pares i naprawdę mu to wychodziło.
        Tak więc, choć zwykle musieliśmy ciężko pracować, była to praca w naprawdę dobrej atmosferze, a nie była to nigdy atmosfera śmiertelnej powagi. Nie brakowało w niej elementów humoru, który pozwalał odreagowywać liczne stresy. Profesor rzadko opowiadał anegdoty, ale miał wyczucie humoru sytuacyjnego oraz rzadką tolerancję żartów, których sam bywał często przedmiotem. I chociaż z udanym gniewem gromił „lożę szyderców”, to nigdy naprawdę się nie obrażał. Żartowano z Jego powiedzeń i pomysłów, z Jego umiejętności świeżo upieczonego kierowcy, z Jego nieodłącznej muszki itd., itd. Imieniny i różne uroczystości kliniczne były okazją do  wymyślania różnych dowcipów. W pierwsze imieniny po rozpoczęciu użytkowania samochodu marki Syrena, przyszedłszy rano do pracy, zastał Profesor siedzącą w swoim fotelu okropną kukłę zapiętą w pasy bezpieczeństwa (zakupione jako prezent imieninowy) i trzymającą kartkę z napisem: „abyś bezpiecznie mógł siedzieć w fotelu, dobrze się zapnij, drogi Przyjacielu”. Przy różnych okazjach otrzymywał od nas zabawne fotomontaże. Sam zawiesił w pokoju lekarskim reprodukcję ilustracji przedstawiającej Guliwera unieruchomionego przez Liliputów tysiącami cienkich nitek i dodał do niej napis: „taka ma być twoja chirurgia”. Miało to wszystkim  uświadamiać, że powodzenie operacji nie zależy od grubości użytych nici, ale od staranności w używaniu dużej liczby cienkich szwów. Podczas operacji przypominał: „szyj pamiętając o zasadzie Guliwera!”. Specjalnie dla Profesora skonstruowana długa końcówka ssaka do odsysania treści jelitowej natychmiast nazwana została „żądłem Nieluba”, a zalecanych przez Niego szwów przez wszystkie warstwy nikt nie nazywał inaczej, jak „kadzidełka” (bo to Szef lubi, jak Pan Bóg kadzidło, a to tak pomaga, jak umarłemu kadzidło). Sam zresztą nadawał narzędziom różne zabawne nazwy, co lubiliśmy, bo przecież sympatyczniej jest podczas operacji prosić o „Panią Docent” niż o „podważkę pętlową”. Posiedzenie kliniczne nazywało się „świnką” od glinianej świnki-skarbonki, do której wrzucało się karny pieniążek, jeżeli nie przygotowało się prezentacji chorego. Na „świnkę” zwoływał wszystkich głos kościelnego dzwonka, którym zdążający na salę wykładową Profesor energicznie potrząsał, wołając przy tym: „wszyscy na pokład!”. Studentów odbywających internat zachęcał do wpisywania się do założonej z Jego inicjatywy „Złotej Księgi”. Raz w tygodniu odbywało się publiczne odczytywanie nowych elaboratów. Czegóż tam nie było! Od sentymentalnych wierszyków chwalących sympatycznych asystentów poprzez różne sentencje typu „lepiej obciąć zdrową nogę, niż zostawić chorą” do złośliwych fraszek wykpiwających przywary i słabostki nauczycieli. Ten „kącik humoru i satyry” przez długi czas stanowił stałą atrakcję w życiu Kliniki.
        Humor towarzyszył Profesorowi nawet wtedy, gdy musiał interweniować w przypadkach rozminięcia się któregoś z asystentów z obowiązującym porządkiem. Pamiętam, jak podczas ogólnoklinicznego obchodu zapytał znienacka i podstępnie jednego z nas: „Kolego, jakie ten chory ma OB?” Kolega,  oczywiście,  nie wiedział. Profesor na to: „Proszę otworzyć historię choroby i sprawdzić! No, niech Pan czyta, co tam jest napisane!”. I musiał biedak głośno wobec wszystkich odczytać: „Kolego, przykro mi, że przez dwa dni nie znalazł Pan czasu na opisanie chorego. Pański Profesor.” Notorycznie spóźniający się z opisywaniem operacji „karani” byli nakazem odręcznego przepisania tekstu po 10 lub więcej razy.
        Wielokrotnie wzywał nas Profesor, byśmy pilnie baczyli, czy nie pojawiają się u niego objawy starzenia, a gdybyśmy takowe zauważyli, mieliśmy Mu o tym natychmiast powiedzieć. Odróżniał trzy typy starzenia się: „na Harpagona” (zamknięty w sobie, nieufny i nieżyczliwy skąpiec), „na Pana Jowialskiego” (wesołkowaty staruszek - facecjonista) i „na Strasznego Dziadunia” (nie zważający na racje innych despota, przekonany o własnej doskonałości). Pierwszym objawem starości miała być, według Niego, nieufność i niechęć do tego, co nowe. Ten objaw nigdy u Niego nie wystąpił. Do końca życia pasjonował Go postęp w medycynie, z entuzjazmem przyjmował nowe osiągnięcia, których był już tylko obserwatorem : chirurgię laparoskopową, endoskopię zabiegową, radiologię interwencyjną, nowe techniki diagnostyczne itp. Nie przestawał śledzić najnowszych doniesień w literaturze i z entuzjazmem na ich temat dyskutować, miał ciągle nowe pomysły tematów badań naukowych. Uważałem go za najmłodszego duchem ze wszystkich profesorów. W swojej „typologii starzenia się” nie uwzględnił czwartego typu: mądrego, starego Mistrza, służącego młodszym kolegom swym doświadczeniem, swymi przemyśleniami, swą dobrą radą. A tak się właśnie pięknie zestarzał, i taki od nas odszedł. Nasz Stary.

Powrót do spisu treści

---

NAGRODY JUBILEUSZOWE
DLA NAUCZYCIELI AKADEMICKICH (I KWARTAŁ 2000)
 

45 lat pracy Prof. Wojciech Sawicki 40 lat pracy Dr Halina Kowalska Prof. Andrzej Langner 35 lat pracy Dr hab. Anna Czech Dr Hanna Grubek-Jaworska Dr Barbara Izdebska Dr Seweryn Nowak Dr Marian Pieniak Lek. Jolanta Pietrzak Dr Renata Szamowska

30 lat pracy Dr Ewa Cichocka-Piekacz Dr Jadwiga Janicha Dr Hanna Olędzka Dr Hanna Żarnowska-Prymek 25 lat pracy Dr Elżbieta Zelenay-Szczepanik 20 lat pracy Dr Ewa Dziduszko-Fedorko

NAGRODY JUBILEUSZOWE DLA PRACOWNIKÓW NIE BĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI (I KWARTAŁ 2000)
 

45 lat pracy Dr Bronisław Pokrzycki 40 lat pracy Dr Ewa Mystkowska-Bączkowska Danuta Walendzik 35 lat pracy Eugenia Kozłowska Krzysztof Krzysztofowicz Anna Podbielska Irena Stanisławska 30 lat pracy Anna Dąbrowska Maria Fic Krystyna Gregorczyk Maria Kuźmińska Danuta Rumak Mgr Izabella Tworzewska

25 lat pracy Mgr inż. Grażyna Andrzejewska Izabella Bramińska Barbara Lothamer Mgr Halina Ziemba 20 lat pracy Ireneusz Dobosz Inż. Barbara Łazińska Teresa Łosiewicz Alina Powała Wanda Skiba Agnieszka Stefaniak Ewa Żakieta Dr Maciej Żołnowski

Powrót do spisu treści

---

Co nowego w programie SOKRATES-ERASMUS ?

Prof. nadzw. dr hab. Anna Barańczyk-Kuźma
Uczelniany Koordynator Programu ERASMUS

        Jak już pisałam (Z życia Akademii Medycznej w Warszawie, nr. 5, 1999) nasza Uczelnia, na podstawie złożonego w 1998 roku Kontraktu Uczelnianego została przyjęta do grona szkół wyższych uczestniczących w europejskim programie SOKRATES-ERASMUS. Przystąpiliśmy do tego programu jako jedna z pierwszych polskich Akademii Medycznych. Głównym celem programu ERASMUS jest integracja kształcenia na poziomie uniwersyteckim. W listopadzie 1999 r. złożyliśmy do Komisji Europejskiej w Brukseli kolejny Kontrakt Uczelniany (na rok akad. 2000/2001), w którym przedstawiliśmy chęć wymiany większej liczby studentów i nauczycieli akademickich.
        W bieżącym roku akademickim (pierwszym roku naszego uczestnictwa w Programie) wysłaliśmy na studia zagraniczne w sumie 20 studentów, do 10 uniwersytetów europejskich, w tym 18 studentów medycyny i 2 studentki farmacji. Nasi studenci uczą się w Niemczech, gdzie na Uniw. w Kolonii przebywa 2 studentów Wydziałów Lekarskich, na Uniw. w Düsseldorfie - 2 studentów, na Uniw. w Berlinie - 2 studentów, na Uniw. w Bonn - 2 studentki Wydziału Farmaceutycznego, w Austrii na Uniw. w Wiedniu - 2 studentów, w Belgii na Uniw. w Brukseli - 1 student, w  Hiszpanii na Uniw. Alcala i Uniw. Lleida po 2 studentów, we Włoszech na Uniw. w Perugii - 3 studentów i na Uniw. w Mediolanie - 2 studentów obu Wydziałów Lekarskich. Wszyscy odbywają zajęcia zgodnie z wcześniej uzgodnionym przez koordynatorów programu ERASMUS i zatwierdzonym przez władze dziekańskie obu stron (uczelni wysyłającej i przyjmującej) programem studiów, niezbędnym do zaliczenia semestru lub roku. Od studentów, a także koordynatorów uczelnianych wiemy, że nasi studenci uzyskują niezbędne zaliczenia i przystępują do egzaminów z których oceny, zgodnie z założeniem programu SOKRATES-ERASMUS są uznawane przez władze dziekańskie. Prawie wszyscy nasi studenci mieszkają w domach akademickich, co znacznie ułatwia im nie tylko zawieranie znajomości, ale i naukę.
        Jeżeli chodzi o studentów przyjeżdżających do nas w ramach programu ERASMUS, to do chwili obecnej przyjechało ich mniej, niż zostało to uzgodnione w kontraktach międzyuczelnianych: semestr zimowy zaliczyła studentka trzeciego roku z Berlina, a na semestr letni przyjedzie dwoje studentów z Mediolanu  i druga studentka z Berlina. Studiują oni na Oddziale Angielskojęzycznym.
        Poza studentami, w tym roku akad. w ramach programu ERASMUS wyjadą (i przyjadą) również nauczyciele akademiccy - po jednym do każdej uczelni, na której studiują nasi studenci. W chwili obecnej trwają uzgodnienia terminów wyjazdów i programów nauczania dla poszczególnych osób.
        W następnym, 2000/2001 roku akademickim wyślemy więcej, bo 28 studentów do 15 uczelni europejskich. Poza uniwersytetami, na których obecnie studiują nasi studenci, zawarliśmy porozumienia na wymianę studentów i nauczycieli akademickich z uniwersytetami w Granadzie (Hiszpania - 1 student medycyny), Sienie (Włochy - 2 studentów),  Kuopio (Finlandia - 2 studentów, studia w języku angielskim), Giesen  (Niemcy - 2 studentów), Saarlandes (Niemcy - 1 student stomatologii).
        Zainteresowanie studentów naszej Uczelni programem ERASMUS jest bardzo duże i komisja kwalifikacyjna, która zebrała się 17 stycznia 2000 spędziła wiele godzin, aby przydzielić miejsca tym, którzy zgłosili chęć wyjazdu. W skład Komisji weszli Koordynatorzy Wydziałowi: prof. R. Felczak-Chazan (prodziekan I WL), prof. M. Karolczak (prodziekan II WL), prof. H. Wanyura (prodziekan Oddz. Stomatol.), prof. W. Kołodziejski (prodziekan Wydz. Farm.), dwie studentki, przedstawicielki samorządu studenckiego (z I i II WL), przedstawiciel administracji ds. programu Erasmus i ja, Uczelniany Koordynator Programu Sokrates-Erasmus. Kwalifikując studentów Komisja brała pod uwagę przede wszystkim średnią ocen z egzaminów, osiągnięcia w pracy naukowej i znajomość języka kraju studiów, a także innych języków obcych. Kierowała się też zawartymi z uczelniami partnerskimi porozumieniami co do zaawansowania studiów (undergraduate/postgraduate student).
        Wcześniej, w listopadzie minionego roku Komisja zakwalifikowała do wyjazdu nauczycieli akademickich, którzy podobnie jak i studenci licznie zgłosili chęć wyjazdu.
        Biuro programu ERASMUS do tej pory prowadziła anglistka z wykształcenia, pani Dorota Kozień, której zdolność prowadzenia korespondencji z uczelniami zagranicznymi, umiejętność „poruszania się” w internecie, a także kultura osobista budzą najwyższe uznanie. Kilka miesięcy temu dołączyła do niej mgr Agnieszka Janas, która obecnie przejmuje całość spraw związanych z prowadzeniem Programu. Pani Agnieszka skutecznie i z dużym zaangażowaniem zajmuje się wszelkimi sprawami związanymi z wyjazdami i przyjazdami studentów, a także nauczycieli akademickich.
        Na zakończenie chciałabym przypomnieć, że w ramach programu ERASMUS poza obecnie realizowanymi „akcjami” czyli: OMS - wysyłanie/przyjmowanie studentów, TS - wyjazdy/przyjazdy nauczycieli, wykładowców i ECTS - European Credit Transfer System, istnieje możliwość włączenia do kolejnego Kontraktu Uczelnianego (na rok akademicki 2001/2002) pozostałych akcji takich jak: IP - intensywne kursy, ETF - wyjazdy wybitnych profesorów  i CDJ - opracowanie nowych programów. Ponieważ Kontrakt musi być wysłany do Brukseli do 1. 11. br., a „akcje” uzgodnione odpowiednio wcześniej z właściwymi uczelniami partnerskimi, osoby zainteresowane proszę o zgłaszanie propozycji do biura programu ERASMUS, do końca marca.
        Informacje nt. programu ERASMUS w naszej Uczelni mogą Państwo znaleźć na stronie internetowej AM, bądź uzyskać bezpośrednio w biurze: ul. Filtrowa 30, p. 114 A, tel. 825-00-51 w. 294, lub za pomocą poczty elektronicznej - nowy adres e-mail: erasmus@akamed. waw.pl

Uczelniany Koordynator Programu ERASMUS
Prof. nadzw. dr hab. Anna Barańczyk-Kuźma
Powrót do spisu treści

---

I WARSZAWSKO-GRODNIEŃSKIE WARSZTATY ANATOMICZNE

Prof.dr hab. Bogdan Ciszek - Zakład Anatomii Prawidłowej

        W dniach 1-12. 02. 2000 r. ośmioosobowy zespół Zakładu Anatomii Naukowej (asystenci i studenci koła naukowego : dr n.med. Justyna Klimkiewicz, lek.lek. Agnieszka Andrzejczak, Rafał Zdun, Stanisław Nitek, studenci: Leopold Bakoń, Paweł Kreczmański, Jacek Kunicki) przebywał w Grodnie na zaproszenie władz tamtejszego Instytutu Medycznego. Wizyta ta była owocem kontaktów, jakie nawiązały się pomiędzy ośrodkami anatomicznymi Warszawy i Grodna w czasie Konferencji Anatomii Klinicznej w Warszawie w 1998 r. Docent Jerzy Kisielewski z Grodna był wtedy gościem konferencji.
        W organizacji  wizyty ogromną rolę odegrała pomoc udzielona przez Konsula Generalnego RP w Grodnie Sylwestra Szostaka oraz redaktora Roberta Rzeźnickiego z Radia dla Ciebie. Na miejscu niezwykle skomplikowane formalności wizowe załatwiał pan docent Kisielewski.
        W Grodnie znajdują się dwa ośrodki anatomiczne. Katedra Anatomii,  którą kieruje prof. Sergiusz Usojew prowadzi nauczanie na pierwszych dwóch latach studiów medycznych. Wykładana jest anatomia opisowa. Warto wspomnieć, że Katedra mieści się w blisko 500 lat liczącym budynku – dawnej kancelarii Stefana Batorego, skąd pochodzi jej potoczna nazwa „Batorówka”.
        W katedrze Anatomii Topograficznej i Chirurgii Operacyjnej ( doc. Walery Jurczenko) prowadzone są zajęcia z anatomii klinicznej. Studenci ćwiczą praktycznie podstawowe elementy techniki chirurgicznej (szycie warstwowe ran , otwarcie i zamknięcie jam ciała itd.) na zwłokach oraz pod koniec studiów na psach.
        Po przyjeździe zorganizowaliśmy dwa stanowiska badawcze w obu Katedrach. W Katedrze Anatomii w pracowni doc. J.Kisielewskiego  prowadziliśmy badania z zakresu miologii i artrologii kończyny dolnej, układu nerwowego kończyny górnej oraz anatomii rdzenia kręgowego. W katedrze Anatomii Topograficznej przeprowadziliśmy badania dotyczące anatomii kąta mostowo-móżdżkowego, dostępów operacyjnych do tylnej jamy czaszki oraz dostępów operacyjnych do kanału kręgowego. Zgromadzona została bogata dokumentacja fotograficzna i filmowa, również o znaczeniu dydaktycznym. Koledzy z Grodna szkolili się w badaniach endoskopowych i w komputerowej rejestracji obrazu.
        Poza częścią naukową mieliśmy okazję zwiedzić historyczne zabytki Grodna, w tym wiele związanych z Polską. Odwiedziliśmy także siedzibę Związku Polaków na Białorusi.
        10.02.2000 r. pod wysokim patronatem Konsula Generalnego RP Sylwestra Szostaka i Rektora Instytutu Medycznego w Grodnie prof. Piotra Garelika odbyła się Pierwsza Polsko-Białoruska Konferencja Anatomiczna będąca okazją do podsumowania Warsztatów. Komitet naukowy konferencji stanowili prof. Sergiusz Usojew - kierownik Katedry Anatomii, doc. Walery Jurczenko - kierownik Katedry Anatomii Topograficznej i Chirurgii Operacyjnej, doc. Jerzy Kisielewski z-ca kierownika Katedry Anatomii Człowieka, prof. dr hab. Bogdan Ciszek -kierownik Zakładu Anatomii Prawidłowej Akademii Medycznej w Warszawie. Na konferencji przedstawiono 20 minutowe wykłady dotyczące głównych kierunków badawczych realizowanych w poszczególnych ośrodkach:

1/ B. Ciszek:  Kranioskopia – nowa metoda wizualizacji struktur wewnątrzczaszkowych.
2/ S. Usojew: Kryteria normalnej, anormalnej i względnie normalnej budowy ciała ludzkiego
3/ J. Klimkiewicz: Kompleks tętnicy łączącej przedniej
4/ R. Zdun:  Kliniczne klasyfikacje węzłów chłonnych przestrzeni zaotrzewnowej
5/  J. Kisielewski: Tętnice i nerwy kończyny dolnej człowieka
6/  J. Kowalewicz: Tętnice i nerwy kończyny górnej człowieka
7/ A. Andrzejczak: Anatomia tętnicy móżdżkowej przedniej
8/ E. Okołokułak: Naczynia prącia ludzkiego
9/ S. Nitek: Dostęp do kąta mostowo-móżdżkowego przez kość skroniową
10/ S. Usojew: Znaczenie dermatoglifiki w naukach klinicznych.
11/ S. Sidorowicz, S. Usojew, Ż. Szawel : Nowa metoda ilościowa w opisie somatotypu i jej zastosowanie w ocenie populacji Grodna.
12/ Walery Jurczenko: Anatomia kliniczna narządów górnego piętra jamy brzusznej.


        Warsztaty i konferencja spotkały się z dużym zainteresowaniem środowiska medycznego i naukowego w  Grodnie. Podkreślić należy życzliwe i ciepłe przyjęcie, jakie spotkało nasz zespół ze strony władz rektorskich uczelni grodzieńskiej.
        Sądzę, że tak pomyślnie rozpoczętą wymianę naukową będziemy dalej kontynuować z pożytkiem dla obu ośrodków akademickich.

Powrót do spisu treści

---

DR HAB. PIOTR PRUSZCZYK
LAUREAT NAGRODY PREZESA RADY MINISTRÓW ZA ROZPRAWĘ HABILITACYJNĄ

Mgr Mirosława Kurpeta

        Dr hab. n. med. Piotr PRUSZCZYK został wyróżniony indywidualną nagrodą Prezesa Rady Ministrów za rozprawę habilitacyjną „Echokardiografia przezprzełykowa w diagnostyce istotnej hemodynamicznie zatorowości płucnej”. W pracy dr Pruszczyk wykazał, że echokardiografia przezprzełykowa jest wiarygodną i bezpieczną metodą szybkiej diagnostyki u chorych z klinicznym podejrzeniem zatorowości płucnej i cechami przeciążenia prawej komory serca, cechującą się 80% czułością i 97% swoistością. Wyniki pracy były publikowane w wielu prestiżowych czasopismach, m.in. European Heart Journal (IF 3,631) i Chest (IF 2,246).
        Dr Piotr Pruszczyk od 1988 r. pracuje w Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych i Nadciśnienia Tętniczego AM. Stopień doktora nauk medycznych uzyskał w 1994 roku. Zainteresowania naukowe koncentruje  wokół diagnostyki i leczenia zatorowości płucnej oraz powikłań nadciśnienia tętniczego. Jest autorem lub współautorem 40 publikacji, m.in. 14 artykułów w czasopismach zagranicznych i 4 rozdziałów w zagranicznych monografiach. Ostatnio, wspólnie z prof. dr Adamem Torbickim opracował rozdział pt. „Pulmonary embolism” w „Cardiology” pod red. S. Dalla Volta i E. Braunwalda. McGraw-Hill, 1999.
        Dr Pruszczyk jest aktywnym członkiem Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i członkiem Komisji Zagranicznej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.
        Jest żonaty i ma troje dzieci.

Powrót do spisu treści

---

Komentarz własny do ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym”

Dr Henryk Rebandel – Wiceprzewodniczący ZZP AM

        Mało kto wie, że w dniu 20 stycznia b.r., jedynie na stronie internetowej MEN została zaprezentowna nowa (druga) wersja projektu, którego tekst pierwotny był środowiskom akademickim przedstawiony do zaopiniowania w czerwcu ubiegłego roku. Dziwnym zbiegiem przypadków oba terminy pokrywały się z sesją egzaminacyjną w uczelniach oraz okresem wakacyjno-urlopowym studentów i nauczycieli. Tym razem jednak autorzy projektu najwyraźniej już nie oczekiwali opinii środowisk akademickich. Świadczy o tym chociażby brak pisma przewodniego, skierowanego do tych środowisk. Niesłusznie. Nie wchodząc w szczegółowe porównania, obie wersje projektu różnią się na tyle, że należało by traktować je jako dwa różne projekty, a więc, choćby z formalnych powodów, drugi z nich także powinien być konsultowany. Ponadto, już wielokrotnie brak otwartości do konsultacji ze strony władz okazał się przyczyną uzasadnionej nieufności.
        Mamy świadomość, że trudno zadowolić wszystkich oraz uniknąć drobnych potknięć, jednak przedstawiony dokument ma poważne ułomności konstrukcyjne i zawiera wiele rozwiązań niebezpiecznych. Jest monstrualnych rozmiarów (215 artykułów w sześciu działach), jednak niespójny. Wobec wielu zagadnień,  mających dotychczas (i słusznie) minimalne gwarancje ustawowe (płace, warunki zatrudnienia, autonomia i działalność szkoły), projekt wprowadza regulacje poza ustawowe (rozporządzenia ministra lub władz uczelni).  Projekt uprawnia zastępowanie rozwiązań uzgodnieniowych siłowymi w relacjach: minister–władze uczelni, władze uczelni–pracownicy, władze uczelni–studenci.
        Projekt ten, obok nowatorskich rozwiązań wartościowych, zawiera wiele istotnych zagrożeń (grupowych i indywidualnych) dla członków społeczności uczelnianych, zagrożeń dla przyszłości uczelni państwowych (zwłaszcza medycznych), a w wyniku - zagrożeń dla przyszłego poziomu wykształcenia polskiej elity intelektualnej.
        Warto wymienione cechy projektu dostrzec i docenić choćby dlatego, że ich główny autor tak bardzo chce zostać również naszym zwierzchnikiem (usilne dążenie do bezpośredniego  podporządkowania uczelni medycznych MEN), a w środkach masowego przekazu prezentowane są (tendencyjnie?) jedynie wybrane, jako niekontrowersyjne, fragmenty oraz rozwiązania szczegółowe.
        Z uwagi na konieczną zwięzłość tego tekstu, zasadność powyższej opinii  zostanie przedstawiona na wybranych przykładach zagrożeń i niejasności.

        Przepisy projektu ustawiają nauczyciela szkoły wyższej (B) w pozycji bytowo-zawodowej gorszej niż pozycja nauczyciela kształcenia przedmaturalnego (A), to znaczy:

• stabilizacja (mianowanie): (A) – po określonym stażu pracy i w wyniku pozytywnej oceny osiągnięć dydaktycznych; (B) – wyłącznie w wyniku uzyskania co najmniej habilitacji;

brak w projekcie uznania dla znaczenia jakości pracy dydaktycznej nauczyciela akademickiego, zatem określenie “nauczyciel”, w przypadku szkoły wyższej traci ustawowy sens;
• sposób rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy w przypadku zatrudnienia na zasadach umowy o pracę: (A) – raz do roku, z trzymiesięcznym wypowiedzeniem; (B) – co pół roku z trzymiesięcznym wypowiedzeniem;
• wymiar obowiązkowego czasu pracy: (A) – 18 godzin tygodniowo; (B) – 30 godzin tygodniowo;
• zarobki: (A) – gwarantowane ustawą minimalne wynagrodzenie dla wszystkich kategorii nauczycieli; (B) – gwarantowana ustawowo płaca minimalna (średnia krajowa w sferze budżetowej) jedynie dla asystentów.
 
        Przepisy projektu wprowadzają głębokie podziały społeczności akademickiej praktycznie we wszystkich istotnych płaszczyznach, to znaczy:
        Przyznają jedynie rektorowi ustawowe prawo do “ubrania służbowego”, czyli togi;  natomiast w przypadku prorektorów, dziekanów i prodziekanów brak jakichkolwiek zapisów w tej sprawie. Ich całkowity brak można odczytać również jako brak dopuszczenia.
        Dzielą nauczycieli mianowanych (tylko profesorowie i dr hab.) na “równych i równiejszych”: profesor podejmujący dodatkowe zatrudnienie, wymagające rzeczywistego wkładu pracy i nakładów finansowych typu działalność gospodarcza (np. gabinet), będzie musiał ubiegać się o zgodę rektora (któremu wolno będzie taką zgodę w każdej chwili cofnąć) natomiast inny profesor, piastujący dodatkowo intratne stanowisko reprezentacyjne (rządowe, samorządowe,  w radach nadzorczych) ma rektora jedynie o tym powiadomić.
        Dzielą wszystkich nauczycieli akademickich na “równiejszych” (mianowanych),  “równych” (zatrudnionych na zasadach umowy o pracę), a już najgorzej traktują innych pracowników uczelni; w przypadku pierwszej kategorii brak zapisów na temat warunków rozwiązania przez uczelnię stosunku pracy, natomiast odprawa emerytalna równa 6-cio miesięcznej pensji; w przypadku drugiej kategorii – możliwość utraty pracy co pół roku i odprawa w wysokości 3-miesięcznej pensji; w przypadku trzeciej kategorii – odesłanie do Kodeksu Pracy (odprawa równa 1-miesięcznej pensji).  Obecnie wszystkim wymienionym kategoriom pracowników przysługuje odprawa emerytalna w wysokości 3-miesięcznych poborów, a wszystkim nauczycielom po okresie próbnym – zatrudnienie bezterminowe.  Dodatkowo, projekt daje prawo do odpisu podatkowego z tytułu kosztów uzyskania przychodu jedynie nauczycielom akademickim, co wobec pracowników inżynieryjno-technicznych, uczestniczących w pracach badawczych, jest sprzeczne z obowiązującą Ustawą o Prawach Autorskich.  Tylko w przypadku nauczycieli mianowanych, jakość pracy na rzecz uczelni ma nie wpływać na dalsze zatrudnienie.
        Pogłębiają poczucie “niepewności jutra” w zakresie płac i zatrudnienia w całej grupie nauczycieli zatrudnionych na zasadach umowy o pracę. Grupa ta jest w uczelni najliczniejsza, zatem suma jej zarobków (nawet najniższych) stanowi największą pozycję w kategorii “płace” budżetu uczelni. Na tej grupie spoczywa główny ciężar pracy dydaktycznej. Gwarantowanie minimalnej płacy jedynie asystentom można odczytać jako wyraz dążenia do pozbywania się przez rząd nadzoru nad prawidłowością relacji płacowych grup pracowniczych w uczelniach i nadania władzom uczelni ustawowych uprawnień do dowolności w tym zakresie. Kurczące się ciągle dotacje z budżetu państwa dla uczelni (podstawowe źródło środków w uczelniach państwowych), spowodowały już obecnie spłaszczenie charakterystyki płac większości kategorii nauczycieli akademickich na poziomie zbliżonym do średnich zarobków w sferze budżetowej.  Dążenie władz uczelni do zapewnienia godziwych zarobków przede wszystkim mniej licznym profesorom (w tym kierownikom jednostek) jest oczywiste i realniejsze kwotowo.  Projekt  znosi obowiązek dydaktyczny (pensum), nie daje nawet uczelniom prawa do jego lokalnego wprowadzenia. Zniknie więc narzędzie nadzoru prawidłowości zatrudnienia w jednostkach, gdzie liczba nauczycieli powinna być jednoznacznie zależna od wielkości zadań dydaktycznych. Realna staje się też obawa, że wobec braku ustawowych narzędzi kontrolnych, nie mianowanych nauczycieli akademickich (również w uczelniach państwowych) będzie można zgodnie z literą prawa nisko opłacać i równocześnie obarczać nadmiernymi i nierównomiernie rozłożonymi zadaniami pod groźbą utracenia pracy, niezależnie nawet od jej stażu i jakości. Zatem, projekt nadaje całej tej grupie ustawowy status wyrobników, co wydaje się podstawowym warunkiem dla negatywnej selekcji kadr.
        Dzielą nauczycieli akademickich w uczelniach medycznych na “równiejszych” - klinicystów i “równych” – pozostałych. Tylko pierwszej z tych grup ma przysługiwać prawo do podwójnego tytułu do zatrudnienia u jednego pracodawcy (więcej niż jedna umowa o pracę w jednej uczelni). Jest to oryginalna koncepcja, skoro nawet premier ma prawo do jednego tylko etatu. Przepisy projektu dopuszczają ponadto (np. mianowanemu w jednej uczelni nauczycielowi) podpisanie dowolnej liczby umów o pracę z innymi podmiotami gospodarczymi, co można odczytać jako ustawowe zezwolenie, jednak tylko dla wybranych, na uzyskiwanie wysokich przychodów niezależnie od wkładu pracy. Tymczasem wiadomo, że zerwanie zależności pomiędzy jakością pracy i płacą jest silnym czynnikiem demoralizującym.
        Ograniczają fundusz nagród do 1,5% (obecnie 2%) oraz fundusz socjalny do 6% (obecnie 8%) co zmniejszy i tak już dziś niewielkie możliwości nagradzania osiągnięć pracowników oraz jest sprzeczne z rosnącymi potrzebami w zakresie pomocy socjalnej.

Przepisy projektu nie uwzględniają specyfiki i potrzeb uczelni medycznych.
        Dają prawo uczelniom medycznym do posiadania szpitala klinicznego, ale tylko jednego, natomiast nie określają zakresu uprawnień rektora uczelni wobec działalności szpitala i jego dyrektora oraz obowiązków szpitala wynikających z wpisanego w nazwę, klinicznego statusu.  W takim przypadku, posiadanie to sprowadza się jedynie do własności gruntu i budynków.  Wydaje się, że ustawowe uprawnienie szpitala do używania tytułu “kliniczny”, bez  ustawowego wpisania zadań dydaktycznych w zakres jego działalności podstawowej, ma cechy ustawowego przyzwolenia dla nadużycia.  Ponadto, w takich warunkach wywiązanie się uczelni z klinicznych zadań dydaktycznych staje się problematyczne.
        Wprowadzają możliwość kształcenia na tzw. “bazie obcej” jednak nie gwarantują środków na pokrycie kosztów tego kształcenia, przez co ustawiają uczelnię wobec takiego obcego szpitala w roli uciążliwego i niechcianego petenta.
        Wielkość dotacji budżetowej dla wszystkich uczelni ma być określana (nie wiadomo przez kogo i na jakich podstawach) dla grupy kierunków studiów (brak zasad grupowania).  W takim przypadku, wobec malejących środków, staje się możliwe “urzędnicze”, oszczędnościowe grupowanie, np. kierunku lekarskiego z weterynarią i psychologią, stomatologii ze sztukami pięknymi i mechaniką precyzyjną oraz farmacji z chemią i inżynierią sanitarną.  Tak jak w  całym cywilizowanym świecie, studia medyczne są w Polsce najdroższe, a wielkość dotacji wyznacza limity przyjęć na studia.  Już dziś liczba lekarzy kształconych w ramach dotacji budżetowej nie zapewnia utrzymania poziomu liczebności tej grupy zawodowej.  Dalsze ograniczanie dotacji dla uczelni medycznych może spowodować lukę pokoleniową.  Wydaje się, że liczba fachowców w każdej dziedzinie, kształconych na koszt budżetu państwa, powinna mieć charakter zamówienia rządowego wynikającego z prospektywnej analizy potrzeb.  Zabrakło w projekcie zapisów świadczących o takim sposobie myślenia.

        Przepisy projektu ingerują destrukcyjnie w zasady życia i pracy szkoły wyższej.
        Dają ministrowi tytuł do wydawania zarządzeń sprzecznych z uchwałami senatu i znoszących je nawet wtedy, gdy uchwały te są zgodne z obowiązującym prawem.
        Nakazują konsultować regulamin studiów z samorządem studenckim dopiero po jego uchwaleniu przez senat uczelni, chyba jedynie po to, by następnie, wobec niemożności uzyskania konsensusu, uprawnić senat do siłowego wprowadzenia tego regulaminu, niezależnie od restrykcyjności jego treści.  Taki zapis obniża znaczenie opiniodawcze studenckich struktur samorządowych, obniża również powagę senatu jako najwyższego w uczelni organu uchwałodawczego.
        Dają studentowi prawo do odwoływania się (do komisji dyscyplinarnej lub sądu koleżeńskiego) od upomnienia nałożonego nań za drobne przewinienie przez rektora, któremu wcześniej nakazują wysłuchanie obrońcy obwinionego.  Jaka będzie w takim przypadku powaga urzędu rektora uczelni, jeżeli jego decyzja będzie zaskarżalna do podległego mu organu, a student, nawet przy drobnym wykroczeniu, będzie miał prawo powołać obrońcę?
        Określają że, jedynym przypadkiem niesubordynacji nauczyciela akademickiego wobec zarządzeń rektora, dającym rektorowi prawo do jednostronnego rozwiązania stosunku pracy jest dwukrotne nieusprawiedliwione niezgłoszenie się nauczyciela na badania lekarskie.  Przewinienie to jest w projekcie traktowane jako cięższe od plagiatu stwierdzonego prawomocnym wyrokiem sądu, skoro występuje wcześniej w wyliczeniu.
        W uczelniach innych niż zawodowe, starsi wykładowcy mają być jedyną kategorią nauczycieli, w przypadku zatrudniania  których przepisy projektu, obok tytułu lub stopnia naukowego, odnoszą się do posiadanego doświadczenia.  Ma to być jednak doświadczenie inne niż dydaktyczne, natomiast nabycie doświadczenia dydaktycznego może być podstawą do rozwiązania stosunku pracy.  Projekt nie określa warunków, jakie powinna spełnić osoba zatrudniana jako wykładowca.

        Przepisy projektu są niepokojąco niejasne w zakresie zasad przyjęć na studia i odpłatności.
        Przenoszą do rozporządzeń ministra EN określenie wykazu dokumentów, które kandydat musi złożyć w uczelni, czyniąc ten wykaz podatnym na wpływy koniunkturalne.
        Nie odnoszą się w ogóle do lekarskich badań wstępnych które, zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Zdrowia dotyczą wszystkich kandydatów na studia i ich prowadzenie jest zasadne, a limitujący zapis ustawowy uprawniony, zwłaszcza w przypadku negatywnej opinii lekarza o przydatności danej osoby do studiów (i zawodu), finansowanych z budżetu państwa, na kierunkach kosztownych i związanych z zagrożeniami.
        Znoszą wymagalność od kandydatów świadectwa maturalnego.  Kontekst  “...może być dopuszczona osoba, która posiada świadectwo maturalne...”  wobec uprawnień dla Ministra EN do bezterminowego określania “ogólnych zasad”,  uzasadnia obawę o dążenie do dopuszczenia do studiowania w szkole wyższej osób nie posiadających matury.
        Niejasność odpowiednich sformułowań sugeruje możliwość otwarcia drogi dla zaistnienia w przyszłości różnych kategorii matur wydawanych przez różne komisje, w miejsce dotychczasowego, jednolitego waloru tego dokumentu jako matury państwowej.
        Co prawda, przepisy projektu wprowadzają odpłatność za studiowanie na kolejnym kierunku studiów (to znaczy: drugim, trzecim ...), jednak równocześnie przyznają ministrowi EN prawo do odebrania uczelni uprawnień do pobierania tych opłat bez określenia warunków dla podjęcia takiej decyzji.  W takim przypadku, uruchomienie studiów odpłatnych, o liczebności nawet znacznie niższej od dozwolonej przepisami projektu, grozi uczelni możliwością utraty wypłacalności i w konsekwencji - likwidacją.
        Wprowadzenie przez MEN dwa lata temu urzędowych odpisów świadectw maturalnych  oraz brak określenia ich znaczenia (wobec oryginału tego dokumentu) w przepisach projektu, daje obywatelowi ustawowe prawo do nieuczciwości  umożliwiając mu nie ujawnienie wcześniejszych lub równoległych, innych studiów podczas kolejnej rekrutacji, czyli – oszustwo dla uniknięcia płatności.  Oczywiste i przyzwolone w projekcie ustawy, dążenie studentów do minimalizowania ponoszonych kosztów spowoduje, że właśnie uczelnie medyczne, w których studiowanie musi być kosztowne, nie uzyskają przychodu z tytułu studiów płatnych.
        W sprawie opłat z tytułu wpisowego, projekt umożliwia, jednak wyłącznie poprzez niejasność zapisu, wymaganie tej opłaty za każdy rok studiów.  Nawet w takim przypadku i przy podanej zasadzie naliczania wysokości opłaty (5% od średniego, miesięcznego wynagrodzenia w sferze budżetowej), mały wobec ponoszonych kosztów przychód uczelni z tego tytułu nie załatwi żadnych jej problemów (obecnie opłata wyniosłaby ok. 60zł rocznie od studenta).
        Poza wymienionymi, różnorodnych innych zagrożeń w tekście projektu jest znacznie więcej. Ogólnie, zagrożenia o których mowa, są, w części przypadków, efektem jednoznacznie sformułowanych artykułów projektu, w części natomiast wynikają z ich niejasności, pokrętności lub braku spójności.  Łącznie, wyznaczają na przyszłość wsteczny (pro feudalny) kierunek przemian w szkolnictwie wyższym oraz są sprzeczne z oczekiwanym promowaniem wysokiej jakości nauczania w szkołach wyższych.
        Ustawa sejmowa obowiązuje przez wiele lat, a jej przepisy są zwykle drobiazgowo interpretowane celem pełnego wykorzystania przez zainteresowanych przyznanych im uprawnień i swobód.  Dlatego też powinna być jasna, jednoznaczna.  Powinna mieć także  wyrównany poziom szczegółowości.  Wiele zagadnień szczegółowych można przesunąć do współistniejących z nią załączników co, zachowując ustawowy poziom ich regulowania,  równocześnie uczyniło by główny tekst dokumentu spójnym i jednoznacznym.  Tego zabrakło w omawianym projekcie, niezależnie od przedstawionych zagrożeń.
        Powyższy tekst zawiera oceny przedstawione przez dr J. Siemińską oraz autora tekstu podczas posiedzenia Senatu AM w Warszawie, w lutym b.r.

Powrót do spisu treści

---

Opinia Rady Krajowej Sekcji Nauki
o projekcie ustawy  Prawo o szkolnictwie wyższym" z dnia 18 stycznia 2000 r.
przygotowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej

Uwagi ogólne

        Projekt MEN największą wagę przywiązuje do uporządkowania zapisów dotyczących nadzoru ministra nad uczelniami oraz zmiany zasad zatrudniania nauczycieli akademickich. Poważne przesunięcie kompetencji i możliwości wpływu na system szkolnictwa wyższego zaprojektowano wprowadzając Konferencję Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP) jako ciało mocno osadzone ustawowo i w rezultacie zastępujące obecną Radę Główną, a  Radzie Głównej powierzono funkcje akredytacyjne. Nie ma w tym projekcie ani jednego zapisu zmieniającego wyraźnie źle funkcjonujący model kariery akademickiej, przy jednoczesnym pozbawieniu stabilizacji w zawodzie większości nauczycieli akademickich. Propozycje, by ponadzakładowy układ zbiorowy zawierał minister odpowiadający  za sprawy szkolnictwa wyższego sam ze sobą oraz by uczelniane układy zbiorowe pracy ustalał rektor w uzgodnieniu z senatem, należy uznać za konfrontacyjne wobec związków zawodowych oraz sprzeczne z założeniami i obowiązującym systemem prawnym III Rzeczypospolitej.

I. Struktura systemu

        Projekt MEN, w założeniach ogólnej struktury szkolnictwa wyższego w Polsce jest zgodny z propozycją uporządkowania tej struktury w Projekcie KSN. Różnice są jednak wyraźne w takich sprawach, jak utworzenie, przekształcenie i zniesienie szkoły wyższej. Projekt MEN wprowadza dualizm rozwiązań - odmienne dla szkół publicznych, odmienne dla niepublicznych. Inne jest też podejście do rozwiązań prawnych w sferze wolności akademickich i autonomii szkół wyższych. Projekt MEN przekształca obecną Radę Główną w Radę Główną Akredytacyjną. Zamienia więc Radę Główną w element systemu wprawdzie potrzebny i ważny w zakresie akredytacji, ale nie sprzyjający realizacji zasady autonomii środowiska akademickiego w Polsce. Nie likwidując innej instytucji akredytacyjnej, tj. Centralnej Komisji do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych i praktycznie znosząc Radę Główną jako najwyższe forum wyrażania opinii w imieniu całego  środowiska akademickiego. Projekt MEN wprowadza do systemu zamieszanie kompetencyjne i usuwa najważniejszy element jego autonomii. Umocowana w systemie zapisami Projektu MEN Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP) stanowi, zgodnie z jej dotychczasowym statutem, zgromadzenie rektorów. Tego rodzaju ciało nie wymaga umocowania w ustawie - jest stowarzyszeniem. Jego autorytet jest pochodną autorytetu jego członków i waga głosu KRASPu jest mierzona nie umocowaniem w ustawie, ale wagą przedkładanych argumentów i racji. W ustawie jest bytem zbędnym i odbieranym jako namiastka Rady Głównej. Zapisy lokujące KRASP jako partnera w negocjowaniu ponadzakładowych zbiorowych układów pracy wskazują, że MEN widzi w KRASPie raczej organizację pracodawców niż samorządową reprezentację  środowiska. W regulacjach dotyczących administracji uczelni Projekt MEN wprowadza zapis o możliwości odwołania dyrektora administracyjnego uczelni publicznej przez ministra. Widać tu wyraźne zwiększenie roli administracji w działalności uczelni. Jest ona ważna, ale należy unikać przesady. Odpowiedzialność za całość spraw dziejących się na uczelni powinna spoczywać na barkach rektora, a  tego rodzaju rozwiązanie tę dość oczywistą zasadę podważa.

II. Studia i studenci

        Zapisy Projektu MEN są w tym "filarze" w dużej części zbieżne z zapisami Projektu KSN. Ale są też i pewne dość istotne różnice. Najważniejsza z nich, to wprowadzenie w Projekcie MEN podziału studiów na stacjonarne i niestacjonarne ze wskazaniem stacjonarnych jako podstawowej formy studiów i limitowaniem liczby przyjęć na studia niestacjonarne do wysokości liczby studentów studiów stacjonarnych. Jest to utrwalenie przyzwolenia na utrzymanie studiów odpłatnych w szkołach publicznych na stałe. Trudności z definicją studiów stacjonarnych w dobie powszechnie wkraczającego także do szkół wyższych internetu wskazują na niecelowość wprowadzania takiej terminologii. Ponadto wprowadza to zróżnicowanie statusu studenta - z samego faktu, że jeden student sam płaci za studia (niestacjonarny), a drugi student ma studia bezpłatne (stacjonarny), może wynikać zróżnicowanie ich praw i obowiązków. Podobnie ma się sprawa z dokładnym zapisywaniem w Projekcie MEN liczby lat studiów licencjackich, magisterskich, czy doktoranckich. Np. w niektórych krajach upowszechnia się praktyka studiów trymestralnych (trzy trymestry w roku). Nie ma wprawdzie wtedy wakacji, ale można studia dotąd trzyletnie ukończyć w dwa lata. W Polsce już co najmniej jedna ze szkół prywatnych prowadzi studia w tym trybie.

 III. Finansowanie szkół wyższych

        W ogólnej koncepcji rozwiązania konstytucyjnego zapisu o bezpłatnych studiach w szkołach publicznych wszystkie projekty są zgodne: granicę bezpłatności wyznaczają możliwości budżetu państwa. Projekt MEN nie wprowadza jednak ostrej granicy studia odpłatne - studia bezpłatne. Wykorzystując konstytucyjne dopuszczenie  świadczenia niektórych usług edukacyjnych za odpłatnością, wpisano do owych usług zadania objęte programem studiów, ale wykraczające poza zakres finansowany z dotacji budżetowej.
        Projekt MEN nie daje podstaw do określenia kierunku zmian w finansowaniu szkolnictwa wyższego z budżetu państwa. Wprawdzie wprowadzono zapis o dolnej granicy wynagrodzenia miesięcznego nauczyciela akademickiego zatrudnionego na stanowisku asystenta (nie może być niższe od przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej prognozowanego w ustawie budżetowej na dany rok), co dałoby wyraźny wzrost poziomu finansowania. W oszacowaniu skutków finansowych brak jest jednak pozycji "oszczędności z tytułu wprowadzenia 30 godzinnego tygodnia pracy nauczyciela akademickiego". Ponadto brak jest wskazania zakresu obowiązku dydaktycznego (pensum), jaki każdy nauczyciel powinien wykonać za wynagrodzenie z dotacji dydaktycznej, a więc ze  środków z budżetu państwa przeznaczonych na edukację. Tak nieostry zapis może (i będzie) powodować nierównomierne obciążenie nauczycieli, a nawet przerzucanie obowiązków dydaktycznych przede wszystkim na pracowników dydaktycznych. Jakby zapomniano, że nauczyciela akademickiego zatrudnia się do wykonania zadań dydaktycznych szkoły, ale jest on zatrudniany właśnie dlatego, że uprawia naukę. Trudno tu podejrzewać autorów projektu o przeoczenie.

IV. Ocena jakości kształcenia i akredytacja

        Projekt MEN zakłada, że zadania akredytacyjne przejmie obecna Rada Główna, co jednocześ- nie oznacza dość istotne przesunięcie kompetencyjne. Za zmianą zadań idą zmiany w strukturze wewnętrznej Rady, typowe dla instytucji akredytującej. Zakres zadań Rady Głównej Akredytacyjnej pokrywa się mniej więcej z zakresem zadań Komisji Akredytacyjnej wg Projektu KSN, pomniejszonym o ocenę i akredytację jednostek prowadzących przewody doktorskie. Tym, wg koncepcji przyjętej przez MEN, nadal będzie zajmować się Centralna Komisja do Spraw Tytułu Naukowego i Stopni Naukowych działająca przy Prezesie Rady Ministrów.

V. Model kariery zawodowej nauczyciela akademickiego

        Projekt MEN utrzymuje dotychczasowy model kariery nauczyciela akademickiego w zasadzie bez zmian. "Fundamentem" gmachu szkolnictwa wyższego w Polsce są instytucje doktora habilitowanego i profesora tytularnego. Bez nich nie może powstać ani istnieć żaden wydział, ani żadna uczelnia. Tymczasem w państwach najbardziej efektywnych na  świecie, pod względem uzyskanych wyników badań i skolaryzacji na poziomie wyższym, habilitacja i tytuł są to byty kompletnie nieznane, co dowodzi, że są to byty w nauce niekoniecznie. Projekt MEN podtrzymuje tę sztuczną i wielokrotnie skompromitowaną formułę, uzależniającą tworzenie i rangę uczelni od liczby tytułów i habilitacji, a nie od efektów badań i nauczania. Takie rozwiązanie wyklucza jakąkolwiek możliwość konkurencji (a to podstawa rozwoju nauki) z uczelniami o renomie światowej. Projekt ten, świadomie rezygnując z przeobrażeń obowiązującego dotąd w Polsce modelu kariery akademickiej, utrwala strukturę coraz wyraźniej przybierającą postać swoistego skansenu.  „Istotne" zmiany w modelu proponowanym przez MEN polegają na pozbawieniu stabilizacji w zawodzie (związanej z mianowaniem) adiunktów i pracowników zwanych dydaktycznymi (ok. 55% nauczycieli akademickich). Ale to przecież na barkach tej grupy pracowniczej leży podstawowa część zajęć dydaktycznych w laboratoriach i salach ćwiczeń. Gdyby komuś zależało, by poważnie pogłębić kryzysową sytuację uczelni publicznych, to właśnie takie zmiany należałoby mu podsunąć. Zasada stabilizacji zawodowej nauczycieli akademickich jest wpisana do katalogu zasad ugruntowujących wolność akademicką. Reprezentujący Polskę na Konferencji UNESCO "Academic Freedom and University Autonomy - Sinaia 1992" prof. August Chełkowski w referacie "Freedom of learning in Poland" mówił: Nauka, rozumiana jako rozwój ku prawdzie, wymaga wolności. Bez wolności nauka nie może istnieć. Ulega degeneracji przekształcając się w pseudo-naukę". Tej fundamentalnej prawdy Projekt MEN wydaje się nie dostrzegać. Inną korektą o podobnym charakterze jest np. wprowadzenie uczelnianego systemu wynagradzania ustalanego przez rektora w uzgodnieniu z senatem. Ponadzakładowy układ zbiorowy - w zapisie Projektu MEN - minister zawiera sam ze sobą, porozumiewając się przy tym z Konferencją Rektorów (KRASPem) i związkami zawodowymi.
        Do wad Projektu MEN należy zaliczyć również lekceważenie spraw bibliotecznych i konserwatyzm w podejściu do struktury zawodu bibliotekarza akademickiego. W szczególności przejawia się to w przekazaniu wszystkich spraw związanych z funkcjonowaniem bibliotek uczelnianych do statutów. Zbyt często poziom funkcjonowania biblioteki traktowany jest w uczelniach jako sprawa drugorzędna. W ustawie powinny być uwzględnione więc czynniki decydujące o jakości kierowania biblioteką (np. sposób powoływania dyrektora i rady bibliotecznej, jako ciała opiniującego bieżące funkcjonowanie biblioteki). Zachowano też stary, nieuzasadniony i w niczym nie podnoszący poziomu działalności bibliotek, podział bibliotekarzy na  „służbę biblioteczną" i pracowników dyplomowanych. Jest to przejaw konserwatywnego podejścia do struktury zawodowej, która wymaga reformy. Bibliotekarzy dyplomowanych zaliczono - tak jak do roku 1990 - do nauczycieli akademickich, pomijając jednak - też jak wtedy - kwestię zakresu ich obowiązków.

Podsumowanie

        Projektowi ustawy "Prawo o szkolnictwie wyższym" przedstawionemu przez Ministerstwo Edukacji Narodowej brak jest ujęcia systemowego. Podejmując próbę rozwiązania jedynie części istotnych problemów szkolnictwa wyższego nie tworzy systemu spójnego. W najważniejszych sprawach, projekt petryfikuje stan obecny, bliski zapaści w sferze wyższych szkół publicznych. Przyjęcie projektu nie rozwiąże głównych problemów uczelni, natomiast tworzy zarzewie nowych konfliktów. Nie przyczyni się do rozwoju kadr naukowych i likwidacji luki pokoleniowej w polskiej nauce i szkolnictwie wyższym. Nie przyczyni się też do większego zaangażowania  środowiska uczelnianego i naukowego w rozwiązywanie problemów istotnych dla kraju. Jest marnowaniem ważnej szansy przyspieszenie rozwoju Polski. Projekt wymaga zasadniczych zmian i w obecnym kształcie jest nie do przyjęcia.

Powrót do spisu treści

---

Opinia związków zawodowych działających w Akademii Medycznej w Warszawie w sprawie nowej wersji projektu ustawy “Prawo o szkolnictwie wyższym” autorstwa MEN





        Troską Ministra Edukacji Narodowej powinno być podniesienie rangi szkolnictwa wyższego w społeczeństwie, tak aby najlepsi chcieli podejmować i zachowywać pracę w uczelniach, tymczasem projekt zakłada:

• odebranie szeregu praw wszystkim “niesamodzielnym” nauczycielom akademickim i pracownikom nie będącym nauczycielami akademickimi,
• postawienie w gorszej sytuacji nauczycieli akademickich od nauczycieli niższych etapów nauczania,
• likwidację parlamentu akademickiego, którym jest Rada Główna Szkolnictwa Wyższego,
• ograniczenie uprawnień gwarantowanych obowiązującymi ustawami: o związkach zawodowych, prawie autorskim, funduszu socjalnym itp.,
• ograniczenie autonomii uczelni w ocenie swych możliwości dydaktycznych,
• możliwość ingerencji ministra EN w działalność uczelni, np. w odwoływanie dyrektora administracyjnego i kwestora, a nawet rektora.
Potwierdzenie dla powyższych zagrożeń można znaleźć w internecie: www.men.waw.pl

        Wobec powyższego, projekt Ministerstwa Edukacji Narodowej jest w opinii obu Związków  Zawodowych sprzeczny z oczekiwaniem dobrego prawa, jako podstawy dobrego państwa.

Za zgodność:
Jolanta Siemińska NZZ Solidarność
Henryk Rebandel  ZZP Akademii Medycznej
Powrót do spisu treści

---

Stanowisko Rady Krajowej Sekcji Nauki NSZZ “Solidarność”
W sprawie opracowanego przez Ministerstwo Edukacji Narodowej
projektu ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym z dnia 18.01.2000.

        Dbałość  o  dobre  wykształcenie  społeczeństwa  jest  w   Polsce  szczególnie  ważnym nakazem.  Oczekujemy na takie zmiany prawa o szkolnictwie wyższym,  które by sprzyjały upowszechnianiu studiów,  osiąganiu wysokiej jakości kształcenia i badań naukowych.
        Rada  Krajowej  Sekcji  Nauki  NSZZ  Solidarność  uważa,  że  opracowany przez MEN projekt ustawy oczekiwań tych nie spełnia.
        Projekt MEN:

• inicjuje procesy prowadzące do ograniczenia dostępności studiów,
• ogranicza autonomię i samorządność uczelni,
• rozbija społeczność akademicką,
• nie stwarza warunków do szybkiego rozwoju naukowego pracowników,
• pogarsza i biurokratyzuje warunki pracy w uczelniach,
• powoduje obniżenie motywacji nauczycieli akademickich do utożsamiania się z misją szkół wyższych,
• jest  sprzeczny  z  duchem i literą ustawodawstwa pracowniczego i związkowego III Rzeczypospolitej.
        Rada  Krajowej  Sekcji  Nauki  NSZZ  Solidarność stwierdza, że kolejna wersja projektu MEN  rozmija  się  z  tym, co  jest  potrzebne  dla  rozwoju  szkolnictwa wyższego w Polsce i dlatego nie może  być  zaakceptowana. Uzasadnieniem  tego  stanowiska  jest  opinia  Rady, którą załączamy.
        Szczegółowe propozycje unormowań prawnych zawarte są w opracowanym przez KSN projekcie ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym z dnia 18.12.1999r.

Projekt MEN jest dostępny w internecie pod adresem: www.men.waw.pl
Projekt KSN jest dostępny pod adresem: www.pk.edu.pl/~nszz-s
Adres poczty elektronicznej KSN: ksn@ee.pw.edu.pl

Powrót do spisu treści

---

Z obrad Konferencji Rektorów Uczelni Warszawskich

        W dniu 20.03.2000r. w Uniwersytecie Warszawskim odbyło się posiedzenie Konferencji Rektorów Uczelni Warszawskich.
        Posiedzeniu przewodniczył przewodniczący Konferencji – Rektor Politechniki Warszawskiej prof. dr hab. Jerzy Woźnicki.
        Zebrani zostali zapoznani z przebiegiem obrad Prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Wyższych. Odbyła się dyskusja nad najbardziej aktualnymi problemami szkolnictwa wyższego, w tym nad projektem ustawy „Prawo o szkolnictwie wyższym”.  Przewodniczący obrad zaprosił rektorów na spotkanie z Premierem Rządu RP,  które będzie poświęcone problematyce związanej z projektem ustawy o szkolnictwie wyższym.
        Konferencja Rektorów Uczelni Warszawskich podjęła uchwały:

1/ W sprawie działań władz Warszawy na rzecz rozwoju akademickości miasta, w której z zadowoleniem przyjmuje uchwalenie  „Strategii rozwoju Warszawy do roku 2010”, oraz „Studium uwarunkowań i kierunków  zagospodarowania przestrzennego do roku 2020”.  Konferencja Rektorów   wyraża nadzieję, że w ślad za korzystnymi dla Uczelni decyzjami  planistycznymi, pójdą decyzje administracyjne pozwalające na przejęcie  przez Uczelnie wybranych terenów  pod konkretne inwestycje”.

2/ Rektorzy, członkowie KRUW zwrócili się do władz WOT z propozycją utworzenia cyklicznego programu publicystycznego, poświęconego problemom szkół wyższych Warszawy.

3/ Konferencja wyraziła poparcie dla rządowego projektu ustawy „Prawo o Szkolnictwie Wyższym”, podkreślając znaczenie utrzymania zasadniczych założeń i rozwiązań systemowych, przyjętych przy opracowaniu tego
projektu.

Prof. Janusz Piekarczyk
Rektor AM
  Powrót do spisu treści

---

Otwarcie zmodernizowanego Oddziału Niemowlęco - Noworodkowego w Szpitalu przy Litewskiej

        W dniu 10 lutego b.r., Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny im. Prof. dr M. Michałowicza przy ul. Litewskiej ponownie uruchomił, po kilkumiesięcznym remoncie kapitalnym, Oddział Niemowlęco - Noworodkowy.
        Przeprowadzona modernizacja stawia ten Oddział wśród najlepszych tego typu w Europie, spełniając przy tym kryteria najwyższych standardów klinicznych i epidemiologicznych wymaganych w oddziałach niemowlęco-noworodkowych.
        Oddział dysponuje 24 łóżkami dla małych pacjentów i - co niezwykle ważne -
umożliwia on pobyt rodziców w trakcie hospitalizacji. W koniecznych przypadkach istnieje też możliwość izolacji pacjentów.  W nowych warunkach, znacznie zmniejszone zostało ryzyko zakażeń, skróceniu ulegnie przeciętny pobyt dziecka w Szpitalu.
        Każda sala chorych jest klimatyzowana i posiada dostęp do gazów medycznych.
Specjalistyczny sprzęt medyczny, który znalazł się w wyposażeniu zmodernizowanego Oddziału to m.in.: otwarte inkubatory, inhalatory, pompy infuzyjne, wagi elektroniczne, specjalne lampy do fototerapii, stanowiska z termostatami do pielęgnacji niemowląt, urządzenia do badania ucha i nosa oraz lampy nagrzewające - zapobiegające oziębieniu noworodka podczas zabiegu pielęgnacyjnego.
        Oddział funkcjonuje w ramach Katedry i Kliniki Pediatrii i Nefrologii warszawskiej AM, kierowanej przez doc. dr hab. Marię Roszkowską-Blaim, ordynatorem Oddziału jest dr Izabela Frącka.
        Zgodnie z informacją Dyrektora Szpitala mgr Małgorzaty Kalińskiej, pacjenci Oddziału przybywają z różnych stron kraju, najwięcej jednak pochodzi z Mazowieckiej i Branżowej Kasy Chorych.
        Remont został sfinansowany w 80% przez Ministerstwo Zdrowia, pozostałe środki finansowe pochodziły z własnych zasobów szpitala.  Kosztowny sprzęt medyczny zakupiony dla potrzeb Oddziału został sfinansowany dzięki Fundacji
''Przyjaciele Szpitala Dziecięcego przy Litewskiej". W gronie darczyńców, którzy zasilili konto Fundacji znalazły się zarówno osoby prywatne jak i firmy: Citibank, ING Barings, Mc Donald's, Fiat, PKO BP, UPC, BMF, Gerling Polska Życie, Hotel Sheraton, Kepler, McCann-Erikson, Polski Koncern Naftowy, oraz Janet Choynowski, Zbigniew P. Kiszczak, Bp Tadeusz R. Majewski.  Symbolicznym wyrazem wdzięczności dla wszystkich darczyńców jest pamiątkowa tablica, którą umieszczono przy wejściu na Oddział. /M.F./

Powrót do spisu treści

---

Spotkania w ramach programu badawczego Unii Europejskiej -
5-ego Programu Ramowego Badań, Rozwoju Techniki i Prezentacji.

        W dniach 20 - 22 lutego b.r. wizytę w naszym Kraju złożył dr Manuel Hallen - Dyrektor Komisji Europejskiej '' Life Sciences II DG RTD.B.II.3; Generic Research ".  Organizatorem pobytu dr Hallena był Krajowy Punkt Kontaktowy 5. PR, a głównym punktem programu wizyty było spotkanie informacyjne w ramach " Dni Zdrowia " ( Health Info Days ). Spotkanie, które odbyło się w Instytucie Podstawowych Problemów Techniki PAN, poświęcone było prezentacji akcji badawczych, z zakresu medycyny, biomedycyny oraz infrastruktury badawczej.  Przewidziano także czas na merytoryczną dyskusję i bezpośrednie konsultacje z Dyrektorem Komisji Europejskiej.
        Ze strony polskiej Spotkanie prowadzili: dr Andrzej Siemaszko - Dyrektor Krajowego Punktu Kontaktowego i mgr Anna Pytko - koordynator I Programu Tematycznego " Poprawa jakości życia i gospodarowania żywymi zasobami" (Quality of Life and Management of Living Resources).
        Zapraszając do uczestnictwa, Dyrektor A. Siemaszko podkreślił, że polscy naukowcy „już od roku są pełnoprawnymi uczestnikami największego wspólnego programu badawczego Unii Europejskiej. "Integracja nauki polskiej z systemem europejskim otwiera polskim podmiotom nie tylko możliwość uczestnictwa we wspólnych projektach badawczo - rozwojowych, ale także dostęp do najlepszych laboratoriów europejskich, zapewnia środki na szeroki program stypendialny "Maria Curie", pozwala budować europejskie sieci naukowe i finansować eurokonferencje."
        Krajowy Punkt Kontaktowy 5 Programu Ramowego UE powstał po to, aby informować, doradzać oraz wspomagać polskie instytucje badawcze i przedsiębiorstwa w uczestnictwie w 5 PR.  Cele programów ramowych koncentrują się m.in. na:

• stymulowaniu międzynarodowej współpracy partnerów z różnych krajów UE, a ostatnio także krajów stowarzyszonych z Unią, w tym Polski.
• tworzeniu tzw. sieci centrów doskonałości (excellence networks), utworzonych z podmiotów najbardziej zaawansowanych w technologiach innowacyjnych.
        Polskie placówki naukowo-badawcze i przedsiębiorstwa uczestniczą w
5 Programie Ramowym na równoprawnych zasadach.  Fakt ten wiąże się z wpłaceniem przez KBN składki na rzecz budżetu 5 PR. Od aktywności polskich podmiotów zależeć będzie, czy środki przeznaczone na ten cel powrócą - w ogólnym rozrachunku - do kraju, poprzez granty przyznawane na projekty, w których będą współuczestniczyć polscy partnerzy.
        Wśród akcji kluczowych ( przeznaczono na nie 1,86 mld euro ) I programu tematycznego znajdują się m. in.:
1. Żywność, żywienie i zdrowie;
2. Opanowanie chorób zakaźnych;
3. Środowisko i zdrowie;
4. Starzejąca się populacja i problemy inwalidztwa.


Natomiast wśród akcji ogólnych ( 483 mld euro ) znajdujemy:

1. Choroby chroniczne i zwyrodnieniowe ( zwłaszcza rak i cukrzyca ), choroby układu krążenia i choroby rzadkie.
2. Badania nad genomem i chorobami o podłożu genetycznym.
3. Nauki neurologiczne.
4. Badania w zakresie zdrowia publicznego i usług zdrowotnych.
5. Badania dotyczące osób niepełnosprawnych.
6. Studia nad problemami etyki medycznej i bioetyki, w kontekście poszanowania podstawowych wartości ludzkich.


        Warszawska AM, wspólnie z Profesorem Maciejem J. Nałęczem - dyrektorem Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, była współorganizatorem kameralnego spotkania z udziałem dr Manuela Hallena,
w dniu 22.02.b.r.
        Obok organizatorów, w spotkaniu uczestniczyli dyrektorzy Instytutów PAN, Instytutów Resortowych, przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Komitetu Badań Naukowych, oraz Ambasady RFN.  Trzygodzinne spotkanie stworzyło okazję do zapoznania naszego Gościa z potencjałem naukowym naszych jednostek, a także zwiedzenia kilku pracowni naukowych.
        W rozmowie z  Prof. dr hab. Andrzejem Członkowskim, Prorektorem ds. Nauki i Współpracy Naukowej z Zagranicą AM, dr M. Hallen przyznał, iż nie doceniał możliwości,  jakimi dysponują niektóre nasze jednostki badawcze.
        Przedstawiciele strony polskiej wyrazili nadzieję, że efektem spotkań i nawiązanych - w ich toku - kontaktów będzie zwiększenie udziału nauki polskiej w programach badawczych Unii Europejskiej. /M.F./

Powrót do spisu treści

---

NEKROLOG

20 marca 2000 r.
zmarła
PROF.DR HAB. WANDA STODOLNIK-BARAŃSKA

Kierownik Zakładu Mikroskopii Elektronowej
Centrum Biostruktury I Wydziału Lekarskiego AM
Wieloletni nauczyciel akademicki,
 zasłużony wychowawca wielu pokoleń młodzieży akademickiej oraz młodej kadry naukowej.
Wybitny specjalista w dziedzinie mikroskopii elektronowej, a zwłaszcza morfometrii.
Autor licznych publikacji naukowych i dydaktycznych.
Członek wielu towarzystw naukowych krajowych i zagranicznych.
Za osiągnięcia dydaktyczne i naukowe wielokrotnie nagradzana.
Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski
i Złotym Krzyżem Zasługi.
Człowiek niezwykłej kultury i prawości.
Szanowana i niezwykle lubiana przez studentów i współpracowników.
Wzór lekarza i nauczyciela dla wielu pokoleń nauczycieli akademickich.

  Powrót do spisu treści

---

• Powrót do spisu treści numeru 3/2000
• Powrót do strony głównej "Z Życia Akademii Medycznej w Warszawie"
• Powrót do stron Biblioteki Głównej AM